"Sanoatda raqamli texnologiyalar" ilmiy-texnik jurnali sanoat sohasida yangi texnologiyalarni joriy etish, ularning amaliyotdagi qo'llanilishi va yangi innovatsion yondashuvlar bo'yicha eng so'nggi ilmiy-tadqiqot maqolalarini nashr etishga ixtisoslashgan. Jurnalimiz sanoat jarayonlarini avtomatlashtirish, sun'iy intellekt, raqamli boshqaruv tizimlari va boshqa ilg'or texnologiyalar bo'yicha ilmiy izlanishlar va texnik tadqiqotlarga bag'ishlangan. Jurnalimiz mutaxassislar, olimlar va amaliyotchilar uchun zamonaviy texnologiyalarni sanoatda muvaffaqiyatli joriy etish bo'yicha bilim va tajriba almashish maydonini taqdim etadi. “Sanoatda raqamli texnologiyalar” (e-ISSN:3030-3214) ilmiy-texmik jurnali O‘zbekiston respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasining 30-iyul 2024 yildagi №358-sonli qaroriga asosan quyidagi ixtisosliklar bo‘yicha texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiya ishlari yuzasidan dissertatsiyalar asosiy ilmiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan ✅05.00.00 - Texnika fanlari ✅04.00.00 - Geologiya-mineralogiya fanlari ✅02.00.00 - Kimyo fanlari (E)ISSN: 3030-3214 DOI: 10.70769/3030-3214.SRT
Ommaviy Litsenziya Shartlari (Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun) O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi: Mualliflik huquqi: Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Litsenziya turi: Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin: Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin. Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin. Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud. Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim. Kommersiyaviy foydalanish: Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. Hujjatni o‘zgartirish: Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. Mas’uliyat cheklovi: Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. Ommaviy foydalanish majburiyatlari: Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi. Izoh: Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz. Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
DIELEKTRIK XOSSALARINING OʻZGARISHI ASOSIDA PAXTA TOLASI NAMLIGINI REAL VAQT REJIMIDA OʻLCHASH
Paxta xomashyosining namligini nazorat qilish yengil sanoatda mahsulot sifatini ta’minlashning muhim omili bo‘lib, birlamchi qayta ishlash va tashishdan tortib omborlarda saqlashgacha bo‘lgan texnologik zanjirning barcha bosqichlarida muhim rol o‘ynaydi. Materialning elektr qarshiligi va dielektrik xususiyatlarini tahlil qilishga asoslangan zamonaviy elektr o‘lchov asboblari namlik miqdorini tez va yuqori aniqlikda aniqlash imkonini beradi hamda avtomatlashtirilgan va mehatronik boshqaruv tizimlariga oson integratsiyalanadi. Ushbu ishda elektr nam o‘lchagichlarning ishlashining fizik asoslari batafsil tahlil qilinadi, paxta qayta ishlash texnologik jarayonlarida ularning qo‘llanish xususiyatlari yoritiladi, afzalliklari va mavjud cheklovlari ko‘rib chiqiladi hamda yanada takomillashtirish yo‘nalishlari belgilangan. Bundan tashqari, mualliflar tomonidan ishlab chiqilgan, bevosita ishlab chiqarish jarayonida paxta tolasi namligini real vaqt rejimida uzluksiz monitoring qilish imkonini beruvchi modul taqdim etilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Хамзаев, Д.И. (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
NAVBAHOR KONI BENTONIT GILINING XLORID KISLOTA YORDAMIDA MODIFIKATSIYALANISHI VA UNING FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARINI TADQIQ ETISH
Maqolada Navbahor koni bentonit gilini xlorid kislota yordamida kislotali modifikatsiyalash jarayoni hamda uning fizik-kimyoviy xossalariga taʼsiri tadqiq etilgan. Bentonit namunalari 0,1 M va 1,5 M HCl eritmalari bilan faollashtirilib, ularning kimyoviy tarkibi hamda sirt morfologiyasidagi oʻzgarishlar skanerlovchi elektron mikroskop (SEM) yordamida baholangan. Tadqiqot natijalari kislotali ishlov berish natijasida almashinuvchi kalsiy, natriy va magniy ionlari miqdori sezilarli darajada kamayishini, montmorillonitning asosiy kristall tuzilishi esa saqlanib qolishini koʻrsatdi. Shuningdek, bentonit yuzasida yangi gʻovaklar hosil boʻlishi va sorbsion faollikning ortishi aniqlandi. Olingan natijalar modifikatsiyalangan bentonitlarni adsorbent va sorbent material sifatida qoʻllash istiqbollari yuqori ekanligini tasdiqlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Husenov, A.O., Xadjibayev, D.A., Sabirov, B.T. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SANOAT OQOVA SUVLARINI TOZALASH UCHUN BENTONIT ASOSIDAGI SORBSION MATERIALLARNI OLISHDA ISTIQBOLLI XOM ASHYO KONLARINI TANLASH VA BAHOLASH
Maqolada sanoat oqova suvlarini samarali tozalash uchun bentonit asosidagi sorbsion materiallar ishlab chiqarishda foydalanilishi mumkin bo‘lgan istiqbolli bentonit konlari tanlash va baholash masalalari o‘rganilgan. Bentonit xom ashyosining mineralogik va fizik-kimyoviy xossalari tahlil qilinib, ularning adsorbsion samaradorlikka ta’siri baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mahalliy bentonit konlaridan olinadigan xom ashyo yuqori sorbsion xususiyatlarga ega bo‘lib, sanoat oqova suvlarini og‘ir metallar va boshqa ifloslantiruvchi komponentlardan tozalash uchun samarali sorbentlar ishlab chiqarishda istiqbolli manba ekanligi asoslangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Husenov, A.U., Xadjibayev, D.A., Sabirov, B.T. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KOBALT SAQLAGAN KEKLARNI GIDROMETALLURGIK QAYTA ISHLASHNING ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI
Maqolada rux ishlab chiqarishning oraliq mahsulotlaridan kobaltni ajratib olishning zamonaviy gidrometallurgik usullari tahlil qilingan. Tarkibida 0,5–3,0% kobalt va 40–60% rux bo‘lgan keklarga alohida e’tibor qaratilgan. Unda ushbu oraliq mahsulotlarning hosil bo‘lishi, ekologik xavfi hamda metallurgiya sanoatida qayta ishlash orqali tarkibidan kobalt, kadmiy va ruxni ajratib olish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Selektiv kislotali eritmaga o‘tkazish, oksidlovchi cho‘ktirish va ammiakli-sulfatli ishlov berish usullari taqqoslangan. Avvalgi tadqiqotlar natijalarining tahlili shuni ko‘rsatadiki, pH va oksidlanish-qaytarilish potensialini tartibga solish orqali kobaltning asosiy qismini qattiq qoldiqda saqlagan holda, ruxning 90 foizdan ortig‘ini eritish mumkin. Co2+ ionini Co3+ gacha oksidlash orqali tarkibida 50 foizdan ortiq kobalt bo‘lgan mahsulot va qoldiq metall konsentratsiyasi 1 mg/l dan kam bo‘lgan eritma olish mumkin. Ozon pH 4,0 da kobaltning 98 foizdan ko‘prog‘ini cho‘ktirishni ta’minlasa-da, ushbu jarayonga katta ekspluatatsion xarajatlarni talab etiladi. Xulosa qilib aytganda, texnologiyani tanlashda metallarni ajratishning selektivligini, reagentlar sarfini, eritmalarni ishlab chiqarishga qaytarish imkoniyatini va keklarni qayta ishlashning ekologik oqibatlarini hisobga olish zarur.
Kon-metallurgiya va ishlab chiqarish sanoati
Mualliflik huquqi (c) 2026 Эшонкулов, У.Х., Хасанов, А.С., Каршиев, Х.К. (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ANGREN VA YANGI ANGREN ISSIQLIK ELEKTR STANSIYALARI KUL-SHLAK CHIQINDILARIDAN OLINGAN TEXNOLOGIK NAMUNALARNING MODDIY TARKIBINI TADQIQ ETISH
Mazkur maqolada Angren va Yangi Angren issiqlik elektr stansiyalarining kul-shlak chiqindilaridan olingan texnologik namunalarning moddiy tarkibi kompleks ravishda tadqiq etilgan. Tadqiqotlar davomida namunalarning kimyoviy, mineralogik, granulometrik hamda massaspektrometrik (ICP-MS) tahlillari amalga oshirildi. Natijalar asosida asosiy jins hosil qiluvchi komponentlar, jumladan SiO₂, Al₂O₃, Fe₂O₃ va boshqa oksidlarning miqdoriy tarkibi, shuningdek molibden, vismut, tellur, selen, palladiy, oltin va kumush kabi qimmatbaho hamda kamyob elementlarning mavjudligi baholandi. Kul-shlak chiqindilarining texnologik xususiyatlari ularni gravitatsion, magnit va flotatsion boyitish usullari orqali kompleks qayta ishlash imkoniyatini tasdiqlashi ko'rsatildi. Olingan natijalar issiqlik elektr stansiyalari texnogen chiqindilaridan ikkilamchi mineral xomashyo sifatida samarali foydalanish hamda qimmatli komponentlarni sanoat miqyosida ajratib olish texnologiyalarini ishlab chiqishda ilmiy-amaliy asos bo'lib xizmat qiladi.
04.00.00 - Geologiya-mineralogiya fanlari
Mualliflik huquqi (c) 2026 Almatov, I.M., Xatamov, G.A., Botirov, M.S., G‘ulomov, I.I. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KO‘KDUMALOQ KONIDA TOVAR NEFTINI REZERVUARLARDA SAQLASHDA BUG‘LANISH YO‘QOTISHLARINI KAMAYTIRISHNING TEXNIK-IQTISODIY SAMARADORLIGI
Maqolada Ko‘kdumaloq neftni tayyorlash qurilmasining RVS-4000 №3 tovar rezervuarida yengil uglevodorod fraksiyalarining bug‘lanishidan yuzaga keladigan yo‘qotishlar baholangan. “Kichik nafaslar”, “katta nafaslar” va “teskari nafas chiqarish” bo‘yicha yillik yo‘qotishlar tarkibi aniqlanib, rezervuarni to‘ldirish-bo‘shatish sikllari chastotasining ta’siri tahlil qilingan. Ochiq rangli qoplama, disk-qaytargich, zichlovchi zatvorli ponton va azot yostiqchasi variantlari taqqoslangan. Texnologik va ekspluatatsion mezonlar bo‘yicha zichlovchi ponton maqbul yechim sifatida asoslangan. Neftning texnologik rezervuarda bo‘lish vaqtini 3 sutkadan 2 sutkagacha qisqartirish va 4000 m³ rezervuar o‘rniga 2000 m³ pontonli rezervuardan foydalanish bilan birga kompleks tadbirlar yiliga 121 tonna neftni saqlab qolishi, yillik iqtisodiy samara esa 56 102 AQSH dollari yoki 718,106 mln so‘mni tashkil etishi ko‘rsatilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Norqulov, S.S. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
YANGI ANGREN VA ANGREN ISSIQLIK ELEKTR STANSIYALARINING KUL-SHLAK AGʻDARMALARI HAJMI VA ULARDAN FOYDALANISH ISTIQBOLLARINI OʻRGANISH
Mazkur maqolada Yangi Angren va Angren issiqlik elektr stansiyalarining kul-shlak ag‘darmalari hajmi, tarkibi va ulardan foydalanish imkoniyatlari o‘rganilgan. Kul-shlak chiqindilarining to‘planishi, ularning atrof-muhitga ta’siri hamda ikkilamchi mineral xomashyo sifatidagi salohiyati tahlil qilingan. Gravitatsion, magnit va gidrometallurgik qayta ishlash usullarini qo‘llash imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan hamda kul-shlak chiqindilaridan oqilona foydalanish bo‘yicha jahon tajribasi tahlil qilingan. Natijalar kul-shlak materiallarini kompleks qayta ishlash ekologik yuklamani kamaytirishi, mineral resurslardan foydalanish samaradorligini oshirishi va texnogen chiqindilardan qimmatli metallar hamda boshqa foydali komponentlarni ajratib olish imkonini berishini ko‘rsatadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Almatov, I.M., Xatamov, G.A., Jabborov, E.Y., Sodiqov, F.S. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘ZBEKISTON TOG‘-KON SANOATI KORXONALARI SHAROITIDA KARYER AVTOSAMOSVALLARI KATTA O‘LCHAMLI SHINALARINING TEMPERATURA REJIMLARINI TADQIQ ETISH VA ULARNING MUDDATIDAN OLDIN ISHDAN CHIQISH SABABLARI TAHLIL QILISH
Maqola Oʻzbekiston sharoitida, “Navoiy KMK” AJning Muruntov koni va “Qizilqumsement” AJ obyektlari misolida karyer avtosamosvollarining katta oʻlchamli shinalarini ekspluatatsiya qilish masalalariga bagʻishlangan. Shinalarning muddatidan oldin ishdan chiqish sabablari, jumladan, tabiiy yeyilish, mexanik shikastlanishlar va issiqlik natijasida yuzaga keladigan yemirilishlarning statistik tahlili keltirilgan. Shinalarni almashtirish xarajatlari togʻ jinslarini tashish tannarxining sezilarli qismini tashkil etishi, meʼyoridan ortiq qizib ketish esa rezinaning qatlamlarga ajralishiga va iqtisodiy yoʻqotishlarga olib kelishi taʼkidlangan. Issiqlik koʻrish kamerasi (teplovizor) va K.O.D.A. tizimi yordamida gʻildiraklarning issiqlik holati taqdim etilgan. Issiqlik yuklamasi nafaqat quyosh radiatsiyasi va gisterezis, balki tormoz mexanizmlaridan uzatiladigan issiqlik oqimi hisobiga ham yuzaga kelishi aniqlangan. Shinalardagi maksimal qizishning lokal zonalari belgilab berilgan. Muammoni hal qilishning uchta yondashuvi, jumladan, tartibga solingan texnologik tanaffuslar, bosim va haroratning uzluksiz TPMS-monitoringi hamda majburiy sovitish tizimlari koʻrib chiqilgan. Shinalar resursini oshirish uchun innovatsion issiqlik chiqarish tizimlarini ishlab chiqish zarurligi toʻgʻrisida xulosa chiqarilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Istablаyev, F.F., Ataqulov, L.N., Jurayev, A.Sh. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
GLITSINLI ERITMALARDA OLTINNING ERISH KINETIKASI VA TEXNOLOGIK PARAMETRLARINI TADQIQ QILISH
Ushbu tadqiqotda Marjonbuloq koni boyitish chiqindilaridan oltinni glitsin yordamida ajratib olish jarayoni o‘rganilgan. Tadqiqotda glitsin konsentratsiyasi, bo‘tana tarkibidagi qattiq zarralar miqdori, Cu2+ ionlarining katalitik ta’siri hamda marganes oksidi ishtirokida dastlabki oksidlash jarayonining oltinni erish samaradorligiga ta’siri baholangan. Tajribalar natijasida nisbatan suyuq bo‘tanada va dastlabki oksidlash sharoitida oltinni erish darajasi yuqori bo‘lishi aniqlangan. Olingan natijalar glitsinli tanlab eritishning ekologik xavfsiz va istiqbolli texnologiya ekanligini ko‘rsatdi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Rahmonova, U.T., Xasanov, A.S., Saidaxmedov, A.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
RUX SAQLOVCHI YOYLI PO‘LAT ERITISH PECHI CHANGINING TAVSIFI VA QAYTA ISHLASH IMKONIYATLARI TAHLILI
Mazkur maqolada metallolom asosida po‘lat ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan yoyli po‘lat eritish pechi changining (YPEP) fizik-kimyoviy xususiyatlari hamda undan ruxni qayta tiklash imkoniyatlari o‘rganilgan. Tadqiqot obyekti sifatida “LI DA METAL TECHNOLOGY” MCHJ korxonasidan olingan chang namunalari tanlangan. Namunalarning kimyoviy tarkibi va morfologik xususiyatlari rentgen-fluoressent tahlil (XRF), energiya-dispersiv rentgen spektroskopiyasi (EDS/SEM) hamda lazerli zarracha o‘lchamini aniqlash usullari yordamida baholandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, chang tarkibida temir oksidi va rux oksidi asosiy komponentlar bo‘lib, mos ravishda 40,7% va 15,2% ni tashkil etishi aniqlandi. Shuningdek, natriy, kalsiy, kremniy, kaliy, oltingugurt, marganets va qo‘rg‘oshin oksidlari ham sezilarli miqdorda mavjudligi qayd etildi. EDS tahlili temir, rux va kislorod elementlarining ustunligini tasdiqladi, zarrachalar o‘lchami tahlili esa changning mayda dispers tuzilishga ega ekanligini (D50=11,455 µm, D90=34,573 µm) ko‘rsatdi. Tarkibdagi rux miqdorining yuqoriligi ushbu chiqindini qimmatli ikkilamchi xomashyo sifatida qayta ishlash imkoniyatini ko‘rsatadi. Natijalar asosida ruxni ajratib olish uchun Vels pechi asosidagi pirometallurgik hamda sulfat kislotali eritish asosidagi gidrometallurgik texnologiyalar istiqbolli yo‘nalishlar sifatida tavsiya etildi. Olingan natijalar metallurgiya sanoatida xavfli chiqindilarni samarali boshqarish, qimmatli metallarni qayta tiklash va aylanma iqtisodiyot tamoyillarini rivojlantirish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Jalolov, B.A., Mirzavaliyev, D.B., Qarshiyev, H.K., Kamalova, I.M. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SELLYULOZA-BAZALT TOLALI GIBRID KOMPOZITLARNING ISSIQLIK VA OVOZ IZOLYATSIYASI UCHUN TAYYORLANISHI HAMDA FIZIK-MEXANIK XOSSALARINI BAHOLASH
Ushbu tadqiqotda qishloq xo‘jaligi biomassasidan olingan sellyuloza va bazalt tolasi asosida issiqlik hamda ovoz izolyatsiyalovchi gibrid kompozit materiallar olish texnologiyasi ishlab chiqildi. Kompozit namunalar mexanik aralashtirish va presslash usuli yordamida tayyorlanib, ularning fizik-mexanik hamda strukturaviy xossalari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari sellyuloza matritsasi va bazalt tolasi o‘rtasida mustahkam bog‘lanish hosil bo‘lishini hamda g‘ovak struktura shakllanishini ko‘rsatdi. Olingan kompozitlar past zichlik, qoniqarli mexanik mustahkamlik, yaxshi issiqlik izolyatsiyasi va samarali tovush yutish xususiyatlariga ega ekanligi aniqlandi. Mazkur materiallar ekologik jihatdan xavfsiz, qayta tiklanuvchi xomashyoga asoslangan bo‘lib, zamonaviy qurilish va muhandislik sohalarida energiya tejamkor izolyatsion material sifatida qo‘llanish istiqboliga ega.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Sattorov, L.K., Kurbanov, A.A., Rahmatov, X.B., Jurayeva, H.Z. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MASHAR POYASI SELLYULOZASI ASOSIDA TIBBIY GIPS UCHUN FARMATSEVTIK SIFATDAGI NATRIY KARBOKSIMETILSELLYULOZA (NA-CMC) OLISH VA TOZALASH TEXNOLOGIYASINI ISHLAB CHIQISH
Ushbu tadqiqotda mahalliy qishloq xoʻjaligi xom ashyosi – mashar poyasi sellyulozasi asosida tibbiyot sohasi, xususan, tibbiy gips ishlab chiqarish uchun moʻljallangan yuqori tozalikdagi natriy karboksimetilsellyuloza (Na-CMC) olish texnologiyasi ishlab chiqildi. Texnik Na-CMC ning tozalash jarayoni 53% etil spirti muhitida ekstraksiyalash usuli yordamida amalga oshirildi hamda ekstraksiya davomiyligining mahsulot sifati va asosiy modda miqdoriga taʼsiri oʻrganildi. Tadqiqot natijalariga koʻra, ekstraksiyaning optimal davomiyligi 40 minutni tashkil etib, bunda asosiy modda miqdori 99% ga yetdi. Olingan Na-CMC namunalarining fizik-kimyoviy xossalari, jumladan, almashinish darajasi, qovushqoqligi, suvda eruvchanligi va pH koʻrsatkichlari aniqlandi hamda amaldagi texnik talablar bilan taqqoslandi. Rentgen difraksion (XRD) tahlili sellyulozaning Na-CMC ga muvaffaqiyatli aylanganligini tasdiqladi. Tadqiqot natijalari mashar poyasi sellyulozasining farmatsevtik sifatdagi Na-CMC ishlab chiqarish uchun istiqbolli mahalliy xom ashyo ekanligini koʻrsatdi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Sattorov, L.X., Kurbanov, A.A., Rahmatov, X.B., Jurayeva, H.Z. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
METALLURGIYA ISHLAB CHIQARISHI QO‘RG‘OSHIN-VISMUT SHLAMLARINI SELEKTIV ERITISH VA QAYTA ISHLASH TEXNOLOGIYASI
Ushbu maqolada mis metallurgiyasining sulfat kislota ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan qo‘rg‘oshin–vismut shlamlarini kompleks tadqiq etish natijalari keltirilgan. Shlamning namligi, granulometrik tarkibi, zichligi va muhit kislotaliligi kabi fizik-kimyoviy xossalari tahlil qilindi. Tadqiqotlar natijasida shlam tarkibida qo‘rg‘oshin, vismut, mis, rux hamda qimmatbaho metallar sezilarli miqdorda mavjudligi aniqlanib, uning ikkilamchi xomashyo sifatidagi sanoat ahamiyati asoslandi. Shlamni qayta ishlash uchun suvda yuvish, tuz eritmasida selektiv eritish, karbonizatsiya va termik ishlov berish bosqichlarini o‘z ichiga olgan samarali gidrometallurgik texnologiya ishlab chiqildi. Jarayonning maqbul parametrlarida qo‘rg‘oshinning eritmaga selektiv o‘tishi va qimmatbaho metallarning qattiq fazada saqlanib qolishi ta’minlandi. Natijada yuqori tozalikdagi metall qo‘rg‘oshin olish imkoniyati yaratildi. Taklif etilgan texnologiya metallurgiya chiqindilaridan kompleks foydalanish, ekologik yuklamani kamaytirish va resurslardan samarali foydalanishni ta’minlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Mirzanova, Z.A., Eshonqulov, U.X., Vakkasov, B.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MIS FOSFIDI (Cu₃P): SINTEZ USULLARI, ELEKTROKIMYOVIY XOSSALARI VA KORROZIYAGA QARSHI QO‘LLANILISHINING ZAMONAVIY TAHLILI
Ushbu sharh mis fosfidi (Cu₃P) asosidagi materiallarning sintez texnologiyalari, kristall tuzilishi, elektrokimyoviy xossalari va antikorroziya qo‘llanilishidagi so‘nggi yutuqlarni qiyosiy tahlil qiladi. Yigirma ta ilmiy nashr tanqidiy baholangan bo‘lib, ionotermal, gidrotermal, mexanokimyoviy, kolloid, bug‘ fazali fosforlash va pirometallurgik sintez yo‘llari solishtirildi. Sintez strategiyasining faza tarkibi, morfologiya, eleUshbu sharh maqolada mis fosfidi (Cu₃P) asosidagi materiallarning sintez texnologiyalari, kristall tuzilishi, elektrokimyoviy xossalari hamda korroziyaga qarshi qo‘llanilishi bo‘yicha zamonaviy ilmiy tadqiqotlar tahlil qilindi. Yigirmata nufuzli ilmiy manba qiyosiy baholanib, ionotermik, gidrotermal, mexanokimyoviy, kolloid, bug‘ fazali fosforizatsiya va pirometallurgik qayta ishlash usullarining afzalliklari hamda cheklovlari aniqlandi. Shuningdek, sintez usullarining materialning faza tarkibi, morfologiyasi, elektrokimyoviy samaradorligi va korroziyaga chidamliligiga ta'siri baholandi. Tahlil natijalari Cu₃P asosidagi nanostrukturali materiallar energiya saqlash qurilmalari, elektrokataliz va sanoat korroziyasidan himoyalash sohalarida istiqbolli ko‘p funksiyali material ekanligini ko‘rsatdi. ktrokimyoviy unumdorlik va korroziyaga chidamlilikka ta’siri tizimli ravishda baholandi. Tahlil Cu₃P asosidagi nanostrukturali materiallarning elektrokimyoviy energiya saqlash, elektrokataliz va sanoat korroziyadan himoya qilishda sezilarli salohiyatga ega ekanini ko‘rsatadi, bu esa ularni barqaror muhandislik qo‘llanilishlari uchun istiqbolli ko‘p funksiyali materiallar sifatida namoyon etadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Xoliqulov, D.B., Sharopova, D.Y. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BIOOKSIDLANISH ERITMALARIDAN OLINGAN TEMIR OKSIDLI PIGMENTLARNI MISHYAKDAN SELEKTIV TOZALASH JARAYONINING TERMODINAMIK ASOSLARI
Ushbu maqolada biooksidlanish mahsulotlarini neytrallash jarayonida hosil bo‘lgan texnogen eritmalardan olingan temir oksidli pigmentlarni mishyakdan selektiv tozalashning termodinamik qonuniyatlari o‘rganilgan. Tadqiqotda natriy sulfidi ishtirokidagi reaksiyalar uchun Gibbs erkin energiyasining haroratga bog‘liqligi tahlil qilinib, temir va mishyak birikmalarining termodinamik barqarorligi baholandi. Hisoblash natijalari mishyak saqlovchi fazalarning sulfidlarga oson aylanishini, temir birikmalari esa barqaror holatda saqlanishini ko‘rsatdi. Jarayon uchun eng maqbul harorat oralig‘i 40–60 °C ekanligi aniqlandi. Olingan natijalar temir oksidli pigmentlarning ekologik xavfsizligini oshirish hamda biooksidlanish eritmalarini kompleks qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirishda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Toshqodirova, R.E., Kenjayeva, S.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
DUNYO MIS RUDASI ZAXIRALARI TARKIBIDA OKSIDLANGAN RUDALARNING O‘RNI VA ULARNI QAYTA ISHLASHNING ZAMONAVIY TEXNOLOGIK YECHIMLARI TAHLILI
Global miqyosda misga boʻlgan talabning ortishi oksidlangan va aralash mis rudalarini samarali qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirishni taqozo etmoqda. Mazkur tadqiqotning maqsadi dunyo mis rudasi zaxiralari tarkibida oksidlangan rudalarning oʻrnini aniqlash, jahonning yirik porfir mis konlarida qoʻllanilayotgan zamonaviy qayta ishlash texnologiyalarini qiyosiy tahlil qilish hamda Qalmoqir koni sharoitida ularni qoʻllash istiqbollarini baholashdan iborat. Tadqiqotda tizimli adabiyotlar tahlili, qiyosiy tahlil va analitik-sintetik yondashuv usullaridan foydalanildi. Oʻtkazilgan tahlillar natijasida Qalmoqir koni oksidlangan rudalarining mineralogik tarkibi jahonning yirik porfir mis konlariga oʻxshashligi, biroq rudada oltin va kumushning sanoat ahamiyatiga ega miqdorda mavjudligi hamda misning asosiy qismi oksidlangan minerallar tarkibida uchrashi aniqlanib, xorijiy texnologiyalarni bevosita qoʻllash emas, balki ularni mahalliy geologik va mineralogik sharoitlarga moslashtirish zarurligi asoslandi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Xoliqulov, D.B., Boltayev, O.N., Elchiyeva, M.D. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
POLIMETALL RUDALARNI BOYITISHDA KOMBINATSIYALASHGAN TEXNOLOGIYANING SAMARADORLIGINI TADQIQ ETISH
Ushbu maqolada polimetall rudalarni boyitishda gravitatsion va flotatsion usullarni ketma-ket qo‘llash asosida rangli hamda nodir metallarni ajratib olish samaradorligi o‘rganilgan. Tadqiqotda spiralli klassifikatordan olingan mahsulot dastlab KNELSON konsentratorida gravitatsion boyitilib, erkin oltin va og‘ir minerallarning dastlabki konsentratsiyalanishi ta’minlandi. Keyingi bosqichda sulfidli minerallar flotatsiya usulida ajratildi, flotatsiya chiqindilari esa konsentratsion stolda qo‘shimcha boyitildi. Olingan natijalar gravitatsion–flotatsion kombinatsiyalashgan texnologiya qimmatbaho komponentlarning ajratib olish darajasini oshirish, metall yo‘qotilishlarini kamaytirish hamda polimetall rudalarni kompleks qayta ishlash samaradorligini yaxshilashini ko‘rsatdi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Sidiqov, R.M., Ergashev, M.A., Axmadaliyev, A.M., Abdurazakov, U.M. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
URAN ELEMENTINING TARIXI VA O‘ZBEKISTONDA ATOM ENERGETIKASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada uran elementining kelib chiqishi, kashf etilish tarixi va yadro fizikasi rivojlanishidagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, uranni boyitish texnologiyalari, zamonaviy atom energetikasining rivojlanish tendensiyalari hamda O‘zbekistonning global uran bozoridagi strategik mavqei yoritilgan. Mamlakatimizda uran qazib olishning zamonaviy usullari, «Navoiyuran» davlat korxonasi faoliyati, yangi konlarni o‘zlashtirish istiqbollari va Jizzax atom elektr stansiyasi loyihasining energetik hamda iqtisodiy ahamiyati baholangan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonning jahon yadro sanoatidagi roli tobora ortib borayotganini ko‘rsatadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Xasanov, A.S., Eshankulova, G.R. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ADSORBSIYA JARAYONIGA PH, KONTAKT VAQTI, SORBENT MIQDORI VA BOSHLANG‘ICH KONSENTRATSIYA TA’SIRINI O‘RGANISH
Ushbu maqolada adsorbsiya jarayonining samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar, jumladan eritma pH muhiti, kontakt vaqti, sorbent miqdori hamda adsorbatning boshlang‘ich konsentratsiyasi tahlil qilingan. Adsorbsiya oqova suvlar, neft mahsulotlari, og‘ir metall ionlari va organik ifloslantiruvchilarni tozalashda samarali usullardan biri sifatida baholangan. Jarayon samaradorligiga sorbentning fizik-kimyoviy xossalari, massa almashinish jarayoni va muvozanat holati ta’siri yoritilgan. Shuningdek, adsorbsiya izotermalari, kinetik modellar va tajribalarni rejalashtirish usullari ilmiy asosda bayon etilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Turdiyev, J.Q., Kuyboqarov, O.E., Panjiyev, U.R. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BUXORO-XIVA HUDUDIDAGI KONLARDA UGLЕVODORODLAR ISHLAB CHIQARISHNI JADALLASHTIRISH TEXNOLOGIYALARINING SAMARADORLIGI
Maqolada Buxoro-Xiva regionidagi konlarda uglevodorodlar qazib olishni jadallashtirish uchun qo‘llaniladigan gidravlik yorish, radial ochish va yon stvol burg‘ilash texnologiyalarining samaradorligi tahlil qilingan. Ushbu texnologiyalarning natijadorligiga ta’sir etuvchi geologik-fizik va texnologik omillar aniqlangan, shuningdek, ularning samaradorligini oshirishni ta’minlaydigan quduqlarni tanlash mezonlari ishlab chiqilgan. Olingan natijalar neft-gaz konlarini ishlab chiqishni takomillashtirish uchun muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Kilichev, I.K., Ibotov, O.K., Turdiyev, S.S., Matniyazov, O.P. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
GAZ QUDUQLARIDA SUYUQLIK YIG‘ILISHINI KAMAYTIRISH UCHUN KO‘PIK HOSIL QILUVCHI SHASHKA TEXNOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Gaz quduqlarida konlarni ishlatishning so‘nggi bosqichlarida suyuqlik yig‘ilishi (liquid loading) muammosi keng tarqalgan bo‘lib, u quduq mahsuldorligining keskin pasayishiga olib keladi. Mazkur tadqiqotda gaz quduqlarida suyuqlik zichligini kamaytirish orqali uni samarali chiqarishga qaratilgan ko‘pik hosil qiluvchi shashka texnologiyasi takomillashtirildi. Tadqiqot metodologiyasi nazariy tahlil, laboratoriya tajribalari va dala sinovlarini o‘z ichiga oladi. Olingan natijalarga ko‘ra, taklif etilgan tarkib suyuqlikning effektiv zichligini 35–45% ga kamaytiradi hamda quduq mahsuldorligini 18–27% ga oshiradi. Ushbu texnologiya gaz quduqlarini samarali ishlatishda iqtisodiy jihatdan samarali yechim hisoblanadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Rustamov, M.M. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
CHORJO‘Y POG‘ONASIDAGI UMID MAYDONI YURA TERRIGEN YOTQIZIQLARINING NEFTGAZLILIGINING GEOLOGIK-QIDIRUV MEZONLARI
Maqolada geologik-geofizik, litolого-fatsial va gidrodinamik mezonlar asosida Buxoro-Xiva regionining Dengizko‘l ko‘tarilmasidagi quyi va o‘rta yura terrigen yotqiziqlarining neftgazga istiqbolliligi baholangan. Terrigen formatsiyaning litolого-stratigrafik tuzilishi, cho‘kindi fatsial sharoitlari, qatlam qalinliklarining taqsimlanishi va mahsuldor gorizontlarning fazoviy joylashuvi o‘rganilgan. Yaxshi kollektorlik xususiyatlariga ega bo‘lgan rusloviy qumtoshlar rivojlangan zonalar aniqlangan hamda antiklinal va linzaviy tutqichlar bilan bog‘liq istiqbolli gorizontlar ajratilgan. Bundan tashqari, uglevodorod to‘planmalarining shakllanishi va saqlanishiga yordam beruvchi gidrodinamik anomaliyalar aniqlangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Shoymurotov, T.X., Tog‘ayev, I.S., Alimov, M.M., Toshtemirov, S.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
HUDUDLARNING NEOTEKTONIK TUZILISHI VA HARAKATINI O‘RGANISHDA IERARXIK TEKTODINAMIK MODEL ASOSIDAGI METODOLOGIK YONDASHUV
Mazkur tadqiqot Markaziy Yevrosiyo hududida neotektonik jarayonlarning shakllanishi va rivojlanish qonuniyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda geodinamik, geodezik va tektonofizik ma’lumotlar integratsiyasi asosida deformatsiya jarayonlari kompleks tarzda tahlil qilindi. GPS kuzatuvlari orqali yer yuzasi tezlik maydonlari aniqlanib, deformatsiya tezligi va uning gradientlari baholandi. Tadqiqotda ierarxik tektodinamik model qo‘llanilib, neotektonik jarayonlar global, regional va lokal darajalarda yagona tizim sifatida ko‘rib chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, deformatsiya faqat plitalar chegaralarida emas, balki ularning ichki hududlarida ham keng tarqalgan bo‘lib, ayniqsa Himolay–Tibet va Zagros zonalarida yuqori intensivlik bilan kechadi. Shuningdek, seysmik ma’lumotlar asosida zilzilaviy faollikning deformatsiya zonalari bilan bog‘liqligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari neotektonik jarayonlarni tizimli o‘rganish va geodinamik modellashtirishni rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Dononov, J.U., Shamsidinova, G.U. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
YER YORIQLARINING MAKON VA CHUQURLIK BO‘YICHA TAQSIMLANISH XUSUSIYATLARI
Mazkur tadqiqot ishida yer yoriqlarining makon va chuqurlik bo‘yicha taqsimlanish xususiyatlari fraktal hamda statistik tahlil usullari yordamida o‘rganildi. Tadqiqotda yoriqlar tizimining fazoviy joylashuvini modellashtirish uchun tasodifiy nuqtaviy taqsimlanish modeli va Lévy flight fraktal modeli qo‘llanildi. Lévy flight modeli asosida yoriqlar orasidagi masofalarning ehtimollik zichligi va taqsimlanish funksiyalari aniqlandi hamda fraktal o‘lcham ko‘rsatkichi hisoblandi. Tahlil natijalari yer yoriqlari va zilzila epitsentrlarining fazoviy joylashuvi murakkab strukturaviy-geodinamik tizim ekanligini hamda o‘z-o‘ziga o‘xshash fraktal xususiyatlarga ega ekanligini tasdiqladi. Yoriqlar tizimining klasterlashish darajasi, makoniy zichligi va chuqurlik bo‘yicha tarqalishi tektonik kuchlanish maydonlari hamda seysmik faollik bilan chambarchas bog‘liqligi aniqlandi. Korrelyatsion o‘lchamni baholashda koordinata xatoliklari, chegara effekti, statistik tanlanma hajmi va makoniy proyeksiya kabi sistematik omillarning ta’siri tahlil qilindi. Kichik masshtab chegaralarida koordinatalar aniqligining pasayishi fraktal parametrlarning noto‘g‘ri baholanishiga olib kelishi mumkinligi ko‘rsatildi. Statistik filtrlash va masshtab parametrlarini optimallashtirish usullarini qo‘llash orqali taqsimlanish qonuniyatlarini yanada aniqroq baholash imkoniyati yaratildi. Olingan natijalar seysmik xavf zonalarini aniqlash va hududlarning geodinamik holatini baholashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Dononov, J.U. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BINAR TO‘LDIRUVCHILAR ASOSIDA OLINGAN EPOKSID POLIMER KOMPOZIT QOPLAMALARNING TERMOFIZIK VA O‘TGA CHIDAMLILIK XOSSALARINI TADQIQ ETISH
Ushbu maqolada binar to‘ldiruvchilar, mineral komponentlar va qavariqlanuvchi antipiren qo‘shimchalar asosida modifikatsiyalangan epoksid polimer kompozit qoplamalarning termo-fizik, termomexanik hamda olovbardoshlilik xossalari o’rganilgan. Tadqiqot obyekti sifatida VEP-3 markali epoksid smolasi asosidagi issiqlikdan himoyalovchi kompozit qoplama tanlangan. Materialning termik barqarorligi differensial-termogravimetrik tahlil, massa yo‘qotish kinetikasi, termomexanik deformatsiya, kislorod indeksi va tutun hosil qilish koeffitsienti orqali baholangan. Natijalarga ko‘ra, VEP-3 namunasida 283,57 °C da endotermik effekt kuzatilgan bo‘lib, 21,07–801 °C oralig‘ida umumiy massa yo‘qotilishi 48,285 % ni tashkil etgan. Antipirenlar, vermikulit, uglerod nanotubalari va qavariqlanuvchi qo‘shimchalarning optimal nisbatda qo‘llanilishi kislorod indeksini 17–19 % dan 35–38 % gacha oshirgan hamda tutun hosil bo‘lishini kamaytirgan. Olingan natijalar qavariqlanuvchi epoksid kompozit qoplamalarning issiqlik va yong‘indan himoyalovchi samarali material sifatida qo‘llanishini asoslaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Rahmanqulov, A.A., Maxmanov, E.B., Xaydarov, T.Z., Ro‘ziyev, R.T. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BOYSUN EGILMASIDAGI YURA KARBONAT FORMATSIYALARINING STRUKTURAVIY VA LITOSTRATIGRAFIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada Boysun egilmasi misolida Surxondaryo megasinklinalining geologik tuzilishi va yura davri karbonat formatsiyalarining xususiyatlarini batafsil tahlil qiladi. Tadqiqotda hududning litostratigrafik bo‘linishi, tektonik tuzilishi hamda neft va gaz zaxiralariga boy bo‘lgan istiqbolli maydonlar, xususan, Gadjak koni haqida ma’lumot berilgan. Yer yer osti tuz qatlamlarining joylashishi va ularning yuqorisida hamda pastida joylashgan jinslarning o‘zaro bog‘liqligini ilmiy asoslab beradilar. Shuningdek, maqolada yura davriga tegishli bo‘lgan oltita alohida svitaning tavsifi va ularning qalinligi bo‘yicha qiyosiy ma’lumotlar keltirilgan. Geofizik va burg‘ilash ishlari natijalariga tayanib, mintaqadagi rifogen tuzilmalar va uglevodorod tuzoqlarining shakllanish imkoniyatlari baholanadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Alimov, M.M., Djalilov, G.G., Tog‘ayev, I.S. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BURMACHAN KAMARNING POSTKOLLIZION BOSQICHINING RIVOJLANISHI VA POSTKOLLIZION GRANITOIDLARNING SHAKLLANISHI
Mazkur maqolada burmali kamarlarning postkollizion bosqichdagi rivojlanishi hamda postkollizion granitoidlarning shakllanish mexanizmlari tahlil qilingan. Wilson sikli doirasida kontinental kolliziyadan keyingi geodinamik jarayonlar, jumladan litosfera delaminatsiyasi, gravitatsion kollaps, rifting va transkorov siljishlarning magmatizmga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, postkollizion magmatizmning tarkibiy xususiyatlari, manbalari va granitoidlar hosil bo‘lishining geodinamik modellari umumlashtirilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Axmedov, X.R., Abdusalomova, M.M. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MASHINALI KO‘RISH TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA SILINDRIK G‘ILDIRAKLARNING EVOLVENT TISHLARI PROFILINI NAZORAT QILISH USULINI ISHLAB CHIQISH
Ishda mashina ko‘rishi texnologiyalari va uch o‘lchamli geometrik ma’lumotlarni qayta ishlashga asoslangan silindrik tishli g‘ildiraklarning evolventali profilini nazorat qilishning yangi usuli taqdim etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi mavjud yondashuvlarda (koordinata-o‘lchov mashinalari, optik va qiyosiy usullar) o‘lchashlarning yuqori aniqligi, tezligi va narxi o‘rtasidagi ziddiyatni bartaraf etish zarurati bilan izohlanadi. Tadqiqotning maqsadi ixtisoslashtirilgan tish o‘lchash uskunalari va etalon CAD modellarini talab qilmaydigan, qulay, yetarlicha aniq va avtomatlashtirilgan nazorat usulini ishlab chiqishdan iborat.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Jo‘rayev, N.N., Ataullayev, A.O., Egamberdiev, I.P., Yaxshiyev, S.N. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
LINTERLASH JARAYONI SAMARADORLIGINI OSHIRISH BO‘YICHA ILMIY TADQIQOTLARNING ANALITIK TAHLILI VA TADQIQOT YO‘NALISHINI ASOSLASH
Mazkur maqolada linterlash jarayoni samaradorligini oshirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tahlil qilinib, mavjud linterlar konstruksiyasining afzallik va kamchiliklari o‘rganilgan. Tadqiqotlar natijasida linter ishchi kamerasidagi chigit to‘zitqichi konstruksiyasi jarayon samaradorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi aniqlanib, uni takomillashtirish ilmiy tadqiqotning asosiy yo‘nalishi sifatida asoslab berilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Nazirov, R.R., Karimov, M.R., Abduqahorov, N.O., Muxammadiyev, U.S. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BESH O‘QLI RDB TIZIMIDAGI ISSIQLIK YUKLAMALARI VA DEFORMATSIYALARNI HISOBGA OLGAN HOLDA AYLANUVCHI O‘Q KORPUSINING TERMOMEXANIK TAHLILI
Ushbu maqolada besh koordinatali RDB dastgohining burilish uzeli termomexanik holatining sonli tadqiqoti keltirilgan. Chekli elementlar usulidan foydalangan holda issiqlik maydonlari va korpusning yuzaga keladigan deformatsiyalarining bog‘liq tahlili amalga oshirildi. Maksimal qizish zonalari va ularning fazoviy siljishlar kattaligiga ta’siri aniqlandi. Olingan natijalar aylanish o‘qi pozitsion xatoligining shakllanishida issiqlik omillarining hissasini baholash imkonini beradi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Ataullayev, A.O., Jo‘rayev, N.N., Egamberdiyev, I.P., Yaxshiyev, S.N. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0