"Sanoatda raqamli texnologiyalar" ilmiy-texnik jurnali sanoat sohasida yangi texnologiyalarni joriy etish, ularning amaliyotdagi qo'llanilishi va yangi innovatsion yondashuvlar bo'yicha eng so'nggi ilmiy-tadqiqot maqolalarini nashr etishga ixtisoslashgan. Jurnalimiz sanoat jarayonlarini avtomatlashtirish, sun'iy intellekt, raqamli boshqaruv tizimlari va boshqa ilg'or texnologiyalar bo'yicha ilmiy izlanishlar va texnik tadqiqotlarga bag'ishlangan. Jurnalimiz mutaxassislar, olimlar va amaliyotchilar uchun zamonaviy texnologiyalarni sanoatda muvaffaqiyatli joriy etish bo'yicha bilim va tajriba almashish maydonini taqdim etadi. “Sanoatda raqamli texnologiyalar” (e-ISSN:3030-3214) ilmiy-texmik jurnali O‘zbekiston respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasining 30-iyul 2024 yildagi №358-sonli qaroriga asosan quyidagi ixtisosliklar bo‘yicha texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiya ishlari yuzasidan dissertatsiyalar asosiy ilmiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan ✅05.00.00 - Texnika fanlari ✅04.00.00 - Geologiya-mineralogiya fanlari ✅02.00.00 - Kimyo fanlari (E)ISSN: 3030-3214 DOI: 10.70769/3030-3214.SRT
Ommaviy Litsenziya Shartlari (Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun) O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi: Mualliflik huquqi: Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Litsenziya turi: Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin: Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin. Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin. Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud. Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim. Kommersiyaviy foydalanish: Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. Hujjatni o‘zgartirish: Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. Mas’uliyat cheklovi: Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. Ommaviy foydalanish majburiyatlari: Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi. Izoh: Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz. Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
GAT YORDAMIDA AGROEKOLOGIK MONITORING XARITALARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada geografik axborot tizimlari (GAT) asosida agroekologik monitoring xaritalarini takomillashtirish masalalari kompleks tarzda tahlil qilingan. Yer maydonlarining ekologik holatini baholash va monitoring qilishda raqamli kadastr kartalarini yaratish, ularning aniqligi, to‘liqligi va topologik mosligi muhim omil sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda raqamli kartografiyaning metodologik asoslari, GAT texnologiyalarining imkoniyatlari hamda raqamlashtirish (digitalizatsiya) jarayonlari yoritilgan. Shuningdek, metama’lumotlar tizimi, fazoviy ma’lumotlar sifati va ularning boshqarilishi agroekologik monitoring samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan. Olingan natijalar yer resurslaridan oqilona foydalanish, ekologik nazoratni kuchaytirish va zamonaviy raqamli kartografik mahsulotlar yaratishda qo‘llanishi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Zuxurov, Y.T., Aralov, M.M., Jabborova, R.M., Umarova, M.N. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TEXNOLOGIK YUKLANGAN HUDUDLARDA GEOLOGIK MUHITNING TRANSFORMATSIYASINI FAZOVIY-VAQT TAHLIL QILISH METODIKASI “KREDO FAZOVIY MA’LUMOTLARNI TAHLIL QILISH” DASTURIY TA’MINOTIDAN FOYDALANGAN HOLDA
Maqolada ochiq kon ishlari olib boriladigan hududlarda geologik muhit holatini baholashning yangi yondashuvi ko‘rib chiqilgan. Ushbu yondashuv geodezik monitoringning diskret ma’lumotlaridan “KREDO Fazoviy ma’lumotlarni tahlil qilish” dasturi yordamida uzluksiz matematik modellashtirishga o‘tishga asoslangan. Relyefning raqamli modellarini qurish, deformatsiyalarni tahlil qilish, bortlarning barqarorligini va tog‘ jinslari hajmining siljishini baholash usullari yoritilgan. Ilmiy yangilik triangulyatsiya, GRID-interpolyatsiya, veb-vizualizatsiya va quyosh ekspozitsiyasi tahlilini integratsiya qilish orqali texnogen yuklangan hududlarning raqamli modellarini yaratish va geomekanik jarayonlarni prognozlash imkoniyatini ta’minlashdan iborat.
Kon-metallurgiya va ishlab chiqarish sanoati
04.00.00 - Geologiya-mineralogiya fanlari
Mualliflik huquqi (c) 2026 Pavlovskiy, A.I., Kologrivko, A.A., Naryjnova, Y.Y., Bildyuk, Y.V. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SENTINEL-1 TASVIRLARI YORDAMIDA YER OSTI KONCHILIK FAOLIYATI NATIJASIDA YUZAGA KELGAN YER YUZASI DEFORMATSIYASINI INSAR USULI ORQALI MONITORING QILISH
Annotatsiya. Surxondaryo viloyatining Sariosiyo tumanida joylashgan Xondiza polimetall konida yer osti qazib olish jarayonlari natijasida yer yuzasida deformatsion o‘zgarishlar yuzaga kelishi mumkin. Tog‘ jinslarining geologik murakkabligi va kon ishlari intensivligi cho‘kish jarayonining fazoviy va vaqt bo‘yicha notekis rivojlanishiga sabab bo‘ladi. Ushbu tadqiqotda Sentinel-1 sun’iy yo‘ldoshining 7 va 18 kunlik qayta kuzatuv davriga ega radar tasvirlari asosida InSAR texnologiyasi qo‘llanildi. Vaqtinchalik dekorrelyatsiya ta’sirini minimallashtirish hamda aniqlanadigan deformatsiya gradientini oshirish maqsadida SBAS (Small Baseline Subsets) va IPTA (Interferometric Point Target Analysis) algoritmlari integratsiyalangan holda qo‘llandi. Qayta ishlash natijasida kon hududida deformatsiyaning fazoviy uzluksiz modeli shakllantirildi va ayrim faol qazib olinayotgan uchastkalarda yiliga bir necha o‘n santimetrga yetuvchi cho‘kish tezliklari aniqlandi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, deformatsiya jarayonining intensivligi va fazoviy taqsimoti qazib olish chuqurligi, ruda qatlamining qalinligi hamda tektonik uzilishlar tizimi bilan uzviy bog‘liqdir. Monitoring natijalari kon infratuzilmasi barqarorligini baholash, yer usti inshootlarini himoyalash hamda ishlab chiqarish xavfsizligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Olingan natijalar Xondiza konida geodinamik jarayonlarni masofadan monitoring qilish, xavfsizlik choralarini rejalashtirish va ekologik boshqaruvni takomillashtirish uchun muhim ilmiy asos yaratadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Botirov, Sh.S., Nomdorov, R.U., Abdisamatov, B.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SUFLONLANGAN SELLYULOZANING MOLEKULYAR ARXITEKTURASINING MONTAMORILLONIT DISPERSIYALARIDAGI ADSORBSIYASI VA REOLOGIK XOSSALARIGA TA’SIRI
Ushbu tadqiqotda sulfonlangan sellyulozaning molekulyar arxitekturasi (chiziqli va tarmoqlangan tuzilishlar) uning montmorillonit dispersiyalaridagi adsorbsiya xususiyatlari hamda reologik xulqiga ta’siri o‘rganildi. Nazorat qilinadigan sintez yordamida o‘xshash darajadagi sulfonlanishga ega, biroq turli arxitekturaga ega bo‘lgan polimerlar seriyasi olindi. Polimerlarning molekulyar-massaviy xususiyatlari gel o‘tkazuvchanlik xromatografiyasi va ko‘p burchakli yorug‘lik tarqalishi usullari yordamida aniqlanib, ularning tarmoqlanish parametrlari baholandi. Montmorillonit yuzasida olib borilgan adsorbsiya tadqiqotlari chiziqli polimerlar zich adsorbsiya qatlamlarini hosil qilishini, tarmoqlangan polimerlar esa kattaroq samarali qalinlikdagi qatlamlar shakllantirishini ko‘rsatdi. Reologik tahlillar polimer arxitekturasi dispers tizimlarning struktura hosil qilish mexanizmini sezilarli darajada o‘zgartirishini tasdiqladi. Chiziqli sulfonlangan sellyuloza suspenziya qovushqoqligini kamaytiruvchi deflokulyant sifatida namoyon bo‘lsa, tarmoqlangan tuzilishlar elastik fazoviy tarmoq hosil qilib tizimning elastiklik modulini sezilarli oshiradi. Tadqiqot natijalari sellyuloza asosidagi polimer reagentlar arxitekturasini tanlash orqali dispers tizimlarning reologik xossalarini maqsadli boshqarish mumkinligini ko‘rsatadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Nurmonov, S.E., Asranova, U.X. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
XONDIZA BOYITISH FABRIKASI TEXNOLOGIK JARAYONLARINI NAZORAT QILISHDA KOMPLEKSONOMETRIK TAHLIL USULINING SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada Xondiza boyitish fabrikasi texnologik jarayonlarini boshqarishda kompleksonometrik tahlil usulini qo‘llashning samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqot ob’ekti sifatida maydalash va gidrosiklonlash bosqichlaridan olingan namunalar tarkibidagi rux (Zn) va qo‘rg‘oshin (Pb) massaviy ulushini aniqlashning kimyoviy-analitik metodikasi ishlab chiqildi. Ishda kompleksonometrik titrlashning yuqori selektivligi, ekspress-tahlil sifatidagi tezkorligi hamda ishlab chiqarish sharoitida iqtisodiy jihatdan maqbulligi ilmiy asoslandi. Tadqiqot natijalari ushbu usulni zamonaviy reagentlar va niqoblovchi agentlar yordamida takomillashtirish texnologik jarayon ustidan uzluksiz nazorat o‘rnatish va boyitish ko‘rsatkichlarini optimallashtirish imkonini berishini ko‘rsatadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Raxmanov, B.A., Eshqurbonov, F.B., Ashurova, A.A., Abdullayeva, R.I. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MARKAZDAN QOCHMA NASOSLARI ISHCHI G‘ILDIRAKLARINING SIRT QATLAMINI FUNKSIONAL QOPLAMALAR BILAN MUSTAHKAMLASH ORQALI GIDROABRAZIV YEDIRILISHGA CHIDAMLILIGINI OSHIRISH
Maqolada konchilik sanoatida keng qo‘llaniladigan markazdan qochma nasoslarning ekspluatatsion ishonchliligini oshirish masalalari tahlil qilingan. Gidrotransport tizimlarida ishlovchi nasos uskunalarining asosiy nosozlik sabablari sifatida ishchi g‘ildiraklar, korpus va qopqoqlarning gidroabraziv yedirilishi aniqlangan. O‘zbekiston konchilik korxonalaridagi nasos stansiyalarining statistik va eksperimental ma’lumotlari asosida markazdan qochma nasos elementlarining xizmat muddati va nosozlik sabablari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, nosozliklarning 70–75% gacha qismi ishchi g‘ildiraklarning sirt qatlamining intensiv yedirilishi bilan bog‘liq. Ishchi g‘ildiraklarning xizmat muddatini uzaytirish maqsadida ularning sirt qatlamini funksional qoplamalar bilan mustahkamlash yo‘llari tahlil qilingan, shuningdek sovuq gaz-dinamik purkash texnologiyasining afzalliklari asoslab berilgan. Ushbu yondashuv yordamida metall va metall-keramik kompozit qoplamalar hosil qilinib, ishchi g‘ildiraklarning gidroabraziv va kavitatsion ta’sirlarga chidamliligi oshirilishi, shuningdek markazdan qochma nasoslarning ekspluatatsion xarajatlarini kamaytirish va xizmat muddatini uzaytirish imkoniyati isbotlangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Kayumov, U.E., Pardayeva, Sh.S., Istamov, M.F. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ISHLATILGAN VANADIY KATALIZATORLARINI ATROF MUHITGA TA’SIRI VA UNI QAYTA ISHLASH USULLARI
Mazkur ilmiy maqolada sanoatda keng qo‘llaniladigan vanadiyli katalizatorlarning ishlatilgandan keyingi holati, ularning atrof-muhitga ta’siri va ekologik xavflari tahlil qilinadi. Vanadiy birikmalarining fizik-kimyoviy xossalari, toksikligi hamda tuproq, suv va havo muhitiga tarqalish mexanizmlari yoritib beriladi. Shuningdek, ishlatilgan vanadiyli katalizatorlarni qayta ishlash, neytrallash va muqobil texnologiyalar orqali ekologik xavflarni kamaytirish yo‘llari ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Mаmаrаimоv, G‘.F., Ergashev, H.Z. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KARYER BORTLARINING QAVARIQ SHAKLINI ANIQLASHDA KORRELYATSION TAHLILNING MATEMATIK MODELI
Ushbu maqola qavariq shakldagi karyer bortlarini kompleks tahlil qilish asosida bortlarning eng xavfsiz trayektoriyasini aniqlashga bagʻishlangan. Eksperimental ma’lumotlar asosida bortlarning xilma-xil oʻlchamlari(balandlik va kengligi) boʻyicha ularning turli xil shakldagi trayektoriyasi aniqlangan. Ushbu trayektoriyalarni analitik ifodalash maqsadida eng kichik kvadratlar usuli qo‘llanilib, ular n-darajali algebraik funksiya yordamida approksimatsiya qilingan. Ushbu yondashuv eksperimental ma’lumotlar bilan matematik model o‘rtasidagi og‘ishlarni minimallashtirish(matematik modellashtirishda nazariy model bilan eksperimental ma’lumotlar o‘rtasidagi farqni eng kichik qilish) va real karyer borti profiliga maksimal darajada yaqin bo‘lgan egri chiziqni aniqlash imkonini beradi. Keyingi bosqichda hosil qilingan funksional bog‘lanishlar asosida korrelyatsion tahlil amalga oshirilib, karyer bortlari geometriyasi bilan ularning barqarorlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik darajasi baholandi. Natijada bort trayektoriyalarini n-darajali funksiya bilan yaqinlashtirishga asoslangan hamda korrelyatsion bog‘liqlikni hisobga oluvchi matematik model ishlab chiqildi. Ushbu model yordamida turli geometrik parametrlar uchun bortlarning eng barqaror va xavfsiz shaklini aniqlash imkoniyati yaratilgan. Shuningdek, ushbu model asosida karyer bortining barqarorligini ta’minlaydigan bir nechta muqobil geometrik shakllar yoki optimal konfiguratsiya tanlash mumkinligi ko‘rsatilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Norov, Gʻ.M. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
CHET EL TADQIQOTLARI ASOSIDA QUYI VA YUQORI BO‘R YOTQIZIQLARINING STRATIGRAFIK TABAQALANISHI VA STRATOTIPLARINI TAHLIL QILISH
Mazkur maqolada chet el tadqiqotlari asosida quyi va yuqori bo‘r yotqiziqlarining stratigrafik tabaqalanishi, stratotiplari hamda zamonaviy stratigrafik yondashuvlar tahlil qilingan. Bo‘r sistemasi stratigrafiyasining shakllanish tarixi, tetik va boreal mintaqalar uchun ishlab chiqilgan stratigrafik standartlar hamda global stratotip kesimlari va nuqtalari (GSSP) bilan bog‘liq muammolar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda ammonitlar, inotseramlar va boshqa biostratigrafik ko‘rsatkichlarning quyi va yuqori bo‘r yotqiziqlarini tabaqalashtirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, integratsiyalashgan stratigrafik usullar — biostratigrafik, magnitostratigrafik, chemostratigrafik va izotop-geokimyoviy yondashuvlarning qo‘llanishi tahlil qilindi. Olingan natijalar mintaqaviy stratigrafik kesimlarni xalqaro stratigrafik shkala bilan korrelyatsiya qilishda, geologik xaritalashda hamda foydali qazilmalarni qidirish va baholash jarayonlarida muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Kurbonova, M.M., Raimjonova, N.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TIK SILINDRSIMON REZERVUARLARDA BENZIN BUG‘LANISH YO‘QOTISHLARINI KAMAYTIRISH USULLARINING TAHLILI
Ushbu maqolada tik silindr shakldagi rezervuarlarda benzin bug‘lanish yo‘qotishlarini kamaytirish masalalari tahlil qilingan. Rezervuarlarda bug‘lanish yo‘qotishlarining asosiy manbalari sifatida kichik va katta “nafas olish” jarayonlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, bug‘lanish jarayoniga ta’sir qiluvchi asosiy omillar — benzinning Reid bug‘ bosimi (RVP), harorat, rezervuar hajmi va konstruktiv xususiyatlari o‘rganilgan. Maqolada pontonli, suzuvchi tomli va germetik rezervuarlarning bug‘lanish yo‘qotishlarini kamaytirishdagi samaradorligi taqqoslab tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, nafas olish klapanlariga disk-aks ettirgich o‘rnatish hamda bug‘larni kondensatsiyalash texnologiyasidan foydalanish bug‘lanish yo‘qotishlarini sezilarli darajada kamaytirishi mumkinligi aniqlangan. Ushbu yondashuv iqtisodiy samaradorlikni oshirish bilan birga ekologik xavfsizlikni ham ta’minlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Saxatov, B.G., Аshurov, M.X., Boyqobilova, M.M. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
NEFT VA GAZ KONLARINI IZLASHDA XARITALASHNING AEROKOSMIK USULLARINING AHAMIYATI
Ushbu maqolada neft va gaz konlarini izlash hamda dastlabki baholash jarayonlarida aerokosmik xaritalash va masofadan zondlash texnologiyalarining ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda kosmik suratlar, aerofotos’yomka, aerogeofizik ma’lumotlar hamda GIS (geoinformatsion tizimlar) imkoniyatlari tahlil qilinib, ularning geologik tuzilmalarni aniqlash, tektonik buzilish va strukturalarni xaritalash, istiqbolli maydonlarni ajratishdagi samaradorligi asoslab berilgan. Xorijiy tajribalar (AQSh, Kanada, Rossiya, Yevropa va Yaponiya) hamda O‘zbekiston sharoitida (Qashqadaryo, Buxoro–Xiva, Farg‘ona vodiysi) aerokosmik usullarni qo‘llash natijalari qiyosiy ko‘rib chiqilib, qidiruv ishlari samaradorligi, vaqt va xarajatlarni qisqartirish imkoniyatlari baholangan. Maqolada aerokosmik ma’lumotlarni geofizik, geokimyoviy va dala tadqiqotlari bilan integratsiyalash qidiruv natijalarining ishonchliligini oshirishi, shuningdek ekologik monitoringni kuchaytirishda ham muhim rol o‘ynashi ta’kidlangan. Yakunda O‘zbekistonda aerokosmik texnologiyalarni keng joriy etish uchun ilmiy hamkorlikni kuchaytirish, yuqori aniqlikdagi ma’lumotlar bazasini kengaytirish va kadrlar tayyorlash zarurligi bo‘yicha takliflar berilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Usmonov, K.M., Rabbimov, J.Sh. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘ZBEKISTONDA VOLFRAM SANOATINI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY BOSQICHI VA TEXNOGEN XOM ASHYONI O‘ZLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda volfram sanoatining shakllanishi va zamonaviy rivojlanish bosqichi tahlil qilinadi. Ingichka, Sariko‘l va Sautbay konlarining xom ashyo salohiyati hamda ularni o‘zlashtirish istiqbollari yoritilgan. Xususan, Ingichka koni negizida texnogen chiqindilarni qayta ishlash asosida volfram ishlab chiqarishni tiklash jarayonlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, volfram konsentrati ishlab chiqarish hajmlarining o‘sishi, investitsion loyihalar va xalqaro hamkorlik masalalari tahlil etilgan. Volframning sanoatdagi strategik ahamiyati hamda jahon bozori rivojlanish tendensiyalari asosida O‘zbekistonning ushbu yo‘nalishdagi istiqbollari baholangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Boymurodov, N.A., Bo‘riyev, S.S., Mamadaliyeva, I.M. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QUVVAT O‘ZGARTIRGICHLARNING CHIQISH KUCHLANISHINI O‘LCHASH VA NAZORAT QILISH TIZIMLARIDA INDUKTIV YUKLAMA DRIFTINI PARAMETRIK KOMPENSATSIYA QILISH
Maqolada quvvat o‘zgartirgichlarining chiqish kuchlanishini o‘lchash va nazorat qilish tizimlarida induktiv yuklama driftini parametrik kompensatsiya qilish usuli ko‘rib chiqilgan. Yuklamaning induktivligi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib, fazaviy siljish va chiqish kuchlanishining beqarorligiga olib keladi. Taklif etilgan avtomatik kompensatsiya algoritmi yuklamaning joriy parametrlariga mos ravishda kompensatsiyalovchi kondensator sig‘imini dinamik ravishda o‘zgartirishga asoslangan. Induktivlik, sig‘im va chiqish kuchlanishi orasidagi bog‘liqlik uchun ifodalar keltirilgan, faza muvozanatini tasdiqlovchi vektor diagrammalar qurilgan. Eksperimental natijalar o‘lchov aniqligining 20–25 % ga oshganini va induktivlik ±15 % gacha o‘zgarganda chiqish kuchlanishining ±2% diapazonda barqarorligini ko‘rsatadi. Ushbu usul metallni qayta ishlash stanoklari elektrohujum tizimlarida intellektual diagnostika va boshqaruvda qo‘llanilishi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Sayfulin, R.R. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KONVEYER TRANSPORTINI ENERGIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISH TADQIQOTI
Ushbu tadqiqotda konveyer transport tizimlarida tashilayotgan yuk miqdorining o‘zgarishi elektr yuritma ish rejimiga qanday ta’sir ko‘rsatishi batafsil tahlil qilinadi. Dvigatel tezligi yuk massasiga mos ravishda moslashtirilmaganda quvvat sarfi ortishi, mexanik elementlarning ortiqcha yuklanishi va jarayonning bir tekis amalga oshmasligi kuzatilishi aniqlandi. Amalga oshirilgan tajriba tahlillari yukning real qiymatiga nisbatan dvigatel tezligini chiziqli qonuniyat asosida boshqarish elektr energiyasi sarfini kamaytirishi, qizib ketish holatlarini pasaytirishi hamda konveyerning barqaror ishlashiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqladi. Taklif etilgan boshqaruv yondashuvi konveyer transportining umumiy samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Abdiyev, O.X., Yuldashev, E.U., Qudratova, K.N., Ergashev, J.B. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QALMOQIR KONIDAGI OKSIDLANGAN MIS RUDALARINI CHANLARDA TANLAB ERITISH BO‘YICHA TADQIQOT NATIJALARI
Ushbu maqolada zamonaviy tog‘-kon sanoatida dolzarb hisoblangan Qalmoqqir konining oksidlangan mis rudalarini qayta ishlash masalalari tadqiq etilgan. So‘nggi yillarda qazib olinayotgan xomashyo tarkibida oksidlangan va aralash rudalarning ulushi ortib borayotgani sababli, ularni an’anaviy flotatsiya usullari bilan boyitish samaradorligi pastligi aniqlangan. Tadqiqot ishida oksidlangan mis minerallarining (malaxit, azurit va boshqalar) mineralogik va kimyoviy xususiyatlari tahlil qilinib, ularning sulfidizatsiya asosidagi flotatsiya jarayonida past tiklanish ko‘rsatkichlariga ega ekanligi ko‘rsatib berilgan. Shu munosabat bilan sulfat kislota yordamida tanlab eritish jarayonining misni eritmaga o‘tkazish samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy texnologik omillar — kislota konsentratsiyasi, rudaning yiriklik darajasi, eritish vaqti, harorat va qattiq–suyuq fazalar nisbati (Q:S) o‘rganilgan. Tajribalar natijasida sulfat kislota konsentratsiyasi 3%, rudaning yiriklik sinfi −1 mm, harorat 40°C, eritish vaqti 30 daqiqa hamda Q:S = 1:3 bo‘lgan sharoitlarda misning eritmaga ajralish darajasi 60–80% gacha yetishi aniqlangan. Olingan natijalar oksidlangan mis rudalarini gidrometallurgik usulda qayta ishlashning yuqori istiqbolliligini ko‘rsatadi va ushbu texnologiyani sanoat miqyosida qo‘llash imkoniyatlarini asoslaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Xasanov, A.A., Usenov, R.B., Geydarov, A.E., Jo‘raqulova, S.B. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘ZBEKISTON KONLARIDA PLATINOIDLAR SINFIGA MANSUB MINERALLARINING HOSIL BO‘LISHI VA ULARNING TAHLILI
Tadqiqotlar asosida o‘rganilayotgan ruda namunalari va texnogen chiqindilardagi nodir va nodir metallarning tarkibi va miqdori aniqlandi, sanoat miqyosida nodir metallarni (xususan, platina guruhidagi metallar) qazib olishning yangi texnologik sxemalari ishlab chiqildi. Ushbu maqola PGMlarning umumiy taqsimotini taqdim etadi va platina guruhidagi metallarni sanoat chiqindilaridan toza platina va palladiy kukuni shaklida ajratib olishning texnologik sxemasini ishlab chiqadi.
mis tarkibidagi konlarni qayta ishlash texnologiyasi
Mualliflik huquqi (c) 2026 Turdiyev, Sh.Sh., Turdiyev, F.R., G‘aniyev, B.E. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QIZILQUM HUDUDIDAGI KAOLINGA ISTIQBOLLI MAYDONING GЕOLOGIK TUZILISHI, MODDIY TARKIBI VA ULARNING HOSIL BO‘LISH OMILLARI (ZAXQUDUQ, ALYANS, ALTINTAU MAYDONLLARI)
Ushbu maqolada Qizilqum hududidagi istiqbolli kaolin maydonlarining (Zaхkuduk, Alyans, Altintau) geologik tuzilishi, minerallashuvi, moddi yotqiziqlari va kaolinlarning shakllanish omillari kompleks o‘rganilgan. Tadqiqotlarda hududda uchraydigan birlamchi (qoldiq), ikkilamchi (cho‘kindi), metamorfizmga uchramagan va karst genezisli kaolinlarning tarkibi, tarqalishi va ularning sanoat ahamiyati ilmiy asoslangan. Kaolin xom ashyosining yuqori sifat ko‘rsatkichlari — past temir oksidlari, past ishqorlar, baland kaliy moduli (4 dan yuqori), hamda pegmatitlarga nisbatan granitlarning kaolinlashgan nurash qobiqlarining muhim manba sifatidagi ustunliklari yoritilgan. Qarnab, Ketmenchi, Oltintau, Auminzatov kabi hududlarda rivojlangan nurash po‘stlari, ularning qalinligi, miqdoriy zaxiralari (yuz ming tonnalardan milliard tonnagacha) va morfologik-geologik xususiyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, metamorfik slaneslar, karbonatli jinslar va yuqori bo‘r davri gilli-qumli qatlamlaridagi kaolinlashuv jarayonlari, dayka tipidagi kaolinlashgan tanalar, ularning mineral tarkibi (kaolinit, gidroslyuda, galluazit, montmorillonit, relikt kvars va b.) batafsil ko‘rsatib o‘tilgan. Hududda uchraydigan alunit va galluazitli konlar ham tasniflanib, ularning genezisi yoritilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Mirzayev, A.U., Yusupov, X.R., Toshtemirov, Sh.A., Nazarov, U.X. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
YOG‘-MOY SANOATI CHIQINDILARINING FIZIK-KIMYOVIY XUSUSIYATLARI VA ULAR ASOSIDA SIRT FAOL MODDALAR ISHLAB CHIQISH
Maqolada yog‘-moy sanoatida hosil bo‘ladigan chiqindilar va ikkilamchi mahsulotlarning fizik-kimyoviy xususiyatlari o‘rganilgan. Ularning tarkibi, qayta ishlash imkoniyatlari hamda ular asosida sirt faol moddalar (SFM) olish usullari tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida gossipol smolasi va soapstok asosida olingan sirt faol moddalarning konsentratsiyasi va turiga bog‘liq xususiyatlari aniqlangan. Sirt faol moddalarning samaradorligi ularning konsentratsiyasi va boshqa moddalar bilan o‘zaro ta’siriga bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, konsentratsiya ortishi bilan sirt faollikning pasayishi kuzatilgan bo‘lib, bu holat moddaning yuzadagi taqsimlanishi va kimyoviy xususiyatlari bilan izohlanadi. Sirt faol moddalar turli polimer va kimyoviy tizimlarda materiallarni modifikatsiyalash hamda texnologik jarayonlarni samarali optimallashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Chiqindilarni ratsional qayta ishlash ekologik muammolarni kamaytirish bilan bir qatorda, import o‘rnini bosuvchi mahalliy sirt faol moddalar ishlab chiqarish imkoniyatini yaratadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Qobilov, N.S., Tog‘ayev, A.I., Olimov, J.T., Ergashev, Sh.J. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MOYLOVCHI MATERIALLAR UCHUN SIRT FAOL MAODDALAR TARKIBI VA TEXNOLOGIYASI
Ushbu maqolada neft va gaz quduqlarini burg’ulashda ishlatiladigan moylovchi materiallar uchun yogʻ-moy sanoati chiqindilari — pista yogʻi soapstogi asosida olingan sirt faol moddalarning (SFM) fizik-kimyoviy va tеxnologik xususiyatlari oʻrganildi. Moylovchi materiallar uchun chiqindilarni qayta ishlash orqali arzon, samarali va ekologik xavfsiz SFM turlarini olish hamda ularning asosiy xususiyatlarini aniqlandi. Tadqiqot jarayonida olingan SFM namunalarining sirt tarangligi, fazaviy barqarorligi, rеologik xususiyatlari, kimyoviy barqarorligi va emulsiya hosil qilish qobiliyati tahlil qilindi. Olingan natijalar shuni koʻrsatdiki, yogʻ-moy sanoati chiqindilari asosida sintеz qilingan SFMlar sirt tarangligini sеzilarli darajada pasaytiradi, suv va yogʻ muhitida barqaror emulsiya hosil qiladi hamda yuqori harorat va pH oʻzgarishiga nisbatan barqarorlik koʻrsatadi. Soapstok asosida olingan SFMlar nafaqat yuqori samarali, balki ekologik toza va iqtisodiy jihatdan maqbul moddalar ekanligi aniqlandi. Ulardan turli sohalarda — tozalovchi vositalar, emulgatorlar, toʻqimachilik va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash jarayonlarida foydalanish imkoniyatlari mavjud. Ushbu ish rеsurs tеjamkor tеxnologiyalar yaratish, sanoat chiqindilarini qayta ishlash va yuqori qoʻshilgan qiymatli mahsulotlar olish sohasida muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
KIMYO SANOATI CHIQINDILARIDAN METALLARNI AJRATIB OLISH TEXNOLOGIYASINI ISHLAB CHIQISH
Ushbu maqolada kimyo sanoati chiqindilaridan metallarni ajratib olish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot doirasida chiqindilarning kimyoviy va fazaviy tarkibi tahlil qilinib, ulardan metall komponentlarni samarali ajratib olishga yo‘naltirilgan zamonaviy texnologik yechim ishlab chiqildi. Taklif etilayotgan texnologiya metall ishlab chiqarish tarmog‘ining xomashyo bazasini kengaytirish, ikkilamchi resurslardan oqilona foydalanish hamda qimmatli komponentlarni ajratib olish jarayonining tannarxini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi. Shu bilan birga, mazkur yondashuv kimyo sanoati chiqindilarining atrof-muhitda to‘planishini oldini olish, ekologik yuklamani kamaytirish va barqaror sanoat rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Muzaffarov, U.U., Xoliqulov, D.B., Aripov, A.R., Voxidov, B.R. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QULCHO‘LOQ KONIDA POLIMETALL MA’DANLASHUVI JOYLASHISH QONUNIYATLARI VA PROGNOZ RESURSLARI
Ushbu maqolada Qulcho‘loq konida polimetall (qo‘rg‘oshin–rux) ma’danlashuvining karbonat formatsiyalarida joylashish qonuniyatlari hamda prognoz resurslarini baholash tamoyillari yoritiladi. Ma’danlanish yuqori famen davri karbonat yotqiziqlarida va qisman quyi karbon davri ohaktoshlarida kuzatiladi. Ma’dan tanalari asosan brekchiyalangan, kvarslashgan va skarnlashgan dolomitlarda to‘plangan bo‘lib, ularning shakllanishi zaif zonalar bo‘ylab gidrotermal eritmalarning aylanishi bilan bog‘liq. Organik moddalar bilan boyitilgan dolomitlar metall eritmalardan qo‘rg‘oshin va rux sulfidlarini cho‘ktiruvchi muhim omil sifatida qaraladi. Shuningdek, sulfatli jinslarning mavjudligi ma’dan komponentlarining singenetik konsentratsiyasi uchun qulay sharoitlarni ko‘rsatadi. Olingan natijalar konning istiqbol bloklarini ajratish va prognoz resurslarini aniqlashda ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Mustafayev, B.N., Saidov, X.L., Turapov, M.K. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
OLMALIQ MA’DANLI HUDUDIDA QO‘RG‘OSHIN-RUX VA MIS PORFIRNING METALLOGEN MUNOSABATLARI
Ushbu maqolada Olmaliq ma’danli hududning geologik tuzilishi va metallogeniya xususiyatlarini ko‘rib chiqib, undagi qo‘rg‘oshin-rux va mis-porfir konlarining kelib chiqishi va o‘zaro bog‘liqliklari haqida so‘z yuritiladi. Qo‘rg‘oshin-rux konlari ko‘proq kontakt-metasomatik va gidrotermal jarayonlar natijasida hosil bo‘lgan, mis-porfir konlari esa intruziv tanalar bilan bevosita genetik bog‘liqlikka ega. Geokimyoviy ma’lumotlar Olmaliq ma’danli hudud konlari poligenetik tabiatga ega ekanligini va ularning shakllanishida magmatik-gidrotermal tizimlarning asosiy o‘rinni egallashini tasdiqlaydi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Mustafayev, B.N., Turapov, M.K. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MIS-MOLIBDEN RUDALARINING FLOTATSIYA CHIQINDISIDAN SEMENT KLINKERINI OLISH
Ushbu maqolada “Olmaliq kon-metallurgiya kombinati” AJ MBF-2 mis–molibden rudalarini boyitish jarayonida hosil bo‘ladigan flotatsiya chiqindilaridan portlandsement klinkerini olish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotlar flotatsiya chiqindisini klinker xomashyo aralashmasida gilli komponent sifatida qo‘llash asosida olib borildi. Klinker 1380 °C haroratda kuydirilib, uning pетрografik, mineralogik hamda fizik-mexanik xossalari o‘rganildi. Olingan natijalar sanoat sharoitida 1450 °C da olingan ishlab chiqarish klinkeri bilan taqqoslandi. Pетрografik tahlillar klinkerda asosiy minerallar — alit, belit, uchkalsiyli alyuminat va kalsiyli alyumoferitlarning shakllanganini ko‘rsatdi. Fizik-mexanik sinovlar tajribaviy klinkerning mustahkamlik ko‘rsatkichlari 42,5 sinf talablariga mos kelishini tasdiqladi. Tadqiqot natijalari flotatsiya chiqindilaridan foydalanish klinker kuydirish haroratini pasaytirish, energiya tejamkorligini oshirish hamda texnogen chiqindilarni qayta ishlash orqali ekologik yuklamani kamaytirish imkonini berishini ko‘rsatadi.
mis–molibden rudasi flotatsiya chiqindisi
Mualliflik huquqi (c) 2025 Matmusayev, I.Q., Xasanov, A.S., Muxamedboyev, A.A., Shakarov, T.I. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
BORAT KISLOTA-FOSFAT KISLOTA-MOCHEVINA-ZnO ASOSIDAGI ANTIPIRENNI PAXTA VA 50/50 PAXTA–POLIESTER MATOLARGA INTEGRATSIYASI
Ushbu ishda borat kislota, ortofosfat kislota, mochevina va rux oksidi (ZnO) kombinatsiyasidan iborat antipiren kompozitsiyasi ishlab chiqildi va u 100% paxta hamda 50/50 paxta–poliester matolarga kimyoviy biriktirish orqali integratsiya qilindi. Matolarning kimyoviy o‘zgarishlari IQ spektroskopiya orqali, termik barqarorligi esa termogravimetrik tahlil (TGA) yordamida baholandi. IQ spektrlarida 3301, 2991, 1559, 1433, 1078 va 831 cm⁻¹ oralig‘ida kuzatilgan cho‘qqilar antipirenning tola yuzasiga muvaffaqiyatli birikkanligini ko‘rsatadi. TGA natijalari esa modifikatsiyalangan namunalar uchun piroliz jarayonlarini kechiktirish va ko‘mir qoldig‘i ortishini namoyon qildi, bu ko‘piklanish va mineral bar’yer mexanizmlarining orqali amalga oshdi. Ishning ilmiy yangiligi — ZnO nanozarralarining bor-fosfor-azot tizimiga kiritilishi natijasida hosil bo‘lgan sinergetik effekt va bu antipirenning yuvishga chidamlilikning ortishiga olib keldi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Muzaffarova, N.Sh., To‘rayev, X.X., Nurqulov, F.N. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
“NKMK” AJ “AUMINZO-AMANTOY” KONI OLTIN AJRATISH SEXI TEXNOGEN CHIQINDILARINI TADQIQ QILISH
Mazkur ilmiy ish “NKMK” AJ “Auminzo-Amantoy” koni oltin ajratish sexi texnogen chiqindilarini o‘rganish hamda ulardan oltinni ajratib olish texnologiyasini takomillashtirishga bag‘ishlangan. Tadqiqotlar jarayonida namunalar kimyoviy va mineralogik jihatdan tahlil qilindi, ularning tarkibida kvarts, dala shpati, glina-slyuda va sulfat birikmalari mavjudligi aniqlandi. Sorbsiya-sianlash va flotatsiya-kuýdirish-sorbsiya usullari asosida o‘tkazilgan tajribalar natijasida oltin ajralish darajasi optimal texnologik sharoitlarda 79 % gacha yetgani qayd etildi. Ushbu natijalar chiqindilarni qayta ishlash orqali qimmatbaho metallarning iqtisodiy jihatdan foydali hajmda qayta olinishi, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va ekologik yuklamani kamaytirish imkonini beradi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Xo‘jaqulov, N.B., Ro‘ziyev, U.M., Ibotov, B.O. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
YUQORI TOKLI KONTAKTSIZ O‘ZGARTKICHLARDA QO‘SHNI SHINALAR TOKLARINING NAZORAT-BOSHQARUV TIZIMLARIGA TA’SIRI VA UNDAN KELIB CHIQADIGAN XATOLIKLARNI TAHLILI
Maqolada yuqori kuchlanishli elektr inshootlarida qo‘llaniladigan to‘g‘ridan-to‘g‘ri toklarni o‘lchash va nazorat qilish uchun mo‘ljallangan kontaktsiz ferromagnit o‘zgartkichlarning qurilish tamoyillari, ularning ishlash prinsipi hamda ularga qo‘yiladigan davlat va xalqaro standartlarga mos asosiy talablar batafsil yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, taklif etilgan konstruktiv yechim an’anaviy o‘zgartkichlardan farqli ravishda boshqaruv signalining keng diapazonda o‘zgarishini qabul qilishi, o‘lchashning yuqori aniqligi va sezuvchanligi, texnologik soddaligi, material sarfining minimalligi, arzonligi, ixcham o‘lchamlari va kichik vazni bilan ajralib turadi. Shuningdek, maqolada kontaktli bo‘lmagan magnitomodulyatsion o‘zgartkichlarda qo‘shni shinalardan oqib o‘tuvchi mos yo‘nalishli va qarama-qarshi yo‘nalgan toklarning o‘lchash jarayoniga keltiradigan xatoliklari chuqur tahlil qilingan. Olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, qo‘shni shina toklarining magnit ta’siri natijasida yuzaga keladigan xatoliklar o‘lchash nuqtalarining soni hamda magnit palladagi bo‘linishlar soni o‘zgarishi bilan sezilarli darajada farq qiladi. Jumladan, o‘lchash nuqtalari soni o‘n ikkidan ortganda, magnit maydonning bo‘linish zichligiga bog‘liq ravishda xatolik keskin kamayishi yoki aksincha ortishi mumkin. Bu esa o‘zgartkichlarning konstruktiv loyihasida optimal parametrlarni tanlash zarurligini ko‘rsatadi. Ishlab chiqilgan yangi avlod magnit-modulyatsion kontaktsiz o‘zgartkichlari amaliyotda keng qo‘llanish imkoniyatiga ega bo‘lib, sanoat korxonalari, temir yo‘l avtomatikasi, metallurgiya jarayonlari, suv ta’minoti tizimlari, melioratsiya, ilmiy-texnik tadqiqotlar hamda boshqa tarmoqlarda o‘zgaruvchan va o‘zgarmas toklarni kontaktsiz nazorat qilishda yuqori samaradorlik ko‘rsatadi. Shuningdek, elektr hisoblagichlarni joyida qiyoslash va verifikatsiya qilishda, ayniqsa, katta tokli shinalarda, qo‘shimcha mexanik ulanishlar talab qilinmaydigan holatlarda samarali qo‘llanishi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Plaxtiyev, A.M., Meliboyev, Y.A., Xasanov, O.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
YER OSTI LAHIMLARIDA TUSHAYOTGAN KON BOSIMINING TA’SIRINI ANIQLASH VA ASOSLASH
Ushbu maqolada yer osti lahimlarida shakllanadigan kon bosimining tabiatini, uning lahim turg‘unligiga ta’siri va hisoblash usullarini aniqlash masalalari yoritilgan. Tog‘ jinslarining gravitatsion va tektonik kuchlanishlar ta’sirida deformatsiyalanishi, shiftning o‘pirilib tushishi, devorlarning buzilishi kabi xavfli jarayonlarning mexanizmi ko‘rib chiqiladi. Kon bosimini aniqlashda M.M. Protodyakonov va P.M. Simbarevich tomonidan taklif etilgan nazariy yondashuvlar, shuningdek, VNIMI tomonidan ishlab chiqilgan amaliy hisoblash formulalari tahlil qilinadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Karimov, Y.L., Latipov, Z.Y., Islomov, M.A., Amirov, R.R. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QO‘RG‘OSHIN XLORID ERITMASIDAN QO‘RG‘OSHINNI CHO‘KTIRISH QONUNIYATLARINI TADQIQ QILISH
Maqolada mis eritish zavodining konverter changi va sulfat kislota sexining shlamlari tarkibidagi qo‘rg‘oshinni tuzli tanlab eritish orqali eritmaga o‘tkazilgandan so‘ng eritmadagi qo‘rg‘oshinni cho‘ktirishning usullari va qonuniyatlarni tadqiq qilish natijalari keltirilgan. Eritmadan qo‘rg‘oshinni cho‘ktirishning sulfatlash, sulfidlash va karbonatlash usullari tadqiq qilingan va har bir cho‘ktirish usuli uchun vaqt, рН va haroratga bog‘liq holda cho‘ktirishning optimal parametrlari o‘rnatilgan. Cho‘ktirishning usullari texnik, iqtisodiy va ekologik jihatdan taqqoslanib, optimal usul bo‘yicha xulosalar berilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Saidaxmedov, A.A. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KOSMIK SURATLARNI AVTOMATIK VA VIZUAL DESHIFRLASHDAN OLINGAN NATIJALARI (KUMBOGUT ISTIQBOLLI MAYDONI MISOLIDA)
Maqolada Kumbogut istiqbolli maydonida (O‘zbekiston) kosmik multispektral tasvirlarni avtomatlashtirilgan deşifrovkalash natijalari keltirilgan. Raqamli qayta ishlashning zamonaviy usullari, atmosfera tuzatmasi, ko‘p zonali tasniflash va lineamentlarning avtomatlashtirilgan tahlili yashirin geologik tuzilmalar va potensial minerallashuv zonalarni aniqlash uchun qo‘llanilgan. Alohida e’tibor tektonik buzilishlar zichligi kartasini tuzish va zichlik zonalarni ranjirlashga qaratilgan. Eng yuqori istiqbolli sinflar (o‘rta va o‘rtadan past tektonik buzilish zichligi) ma’lum rudoprojavleniyalarning ko‘pchiligi va yuqori ko‘rsatkichli dala namunalarining joylashuvi bilan fazoviy ravishda mos tushgan. Masofaviy usullar bilan aniqlangan minerallashuv zonalari dala sharoitida portativ spektrometr (Spectral Evolution PSM-3500) yordamida olingan spektral signaturalar bilan qo‘shimcha tasdiqlangan. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, kosmik ma’lumotlarning avtomatlashtirilgan deşifrovkasi minimal dala tekshiruvlari bilan birgalikda ochiq bo‘lmagan hududlarda rudalar to‘planishi mumkin bo‘lgan tuzilmalarni aniqlash samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Hasanov, N.R. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
GAMMA-KAROTAJ ASOSIDA ATORBOY QUDUG‘I №1 QUMLI KOLLEKTORLARNING MUROMTSEV USULI ASOSIDA FATSIAL VA FORMATSION TALQINI
Ushbu maqolada Atorboy qudug‘i №1 kesimidan olingan gamma-karotaj (GK) va kern namunalari asosida qumli cho‘kindilarning fatsial-formatsion tavsifi amalga oshirildi. Tadqiqot qumli jinslarni elektrometrik usul bilan o‘rganish, neft va gaz tutqichlari metodi hamda V.S. Muromtsev tomonidan ishlab chiqilgan gamma-karotaj egri chizig‘ining genetik shakllari tasnifi asosida olib borildi. Gamma-karotaj ma’lumotlari qum va gil qatlamlarini ajratish, sedimentatsion muhitni aniqlash hamda kollektor sifatini baholashda samarali ekanligi aniqlandi. Olingan natijalarga ko‘ra, kesim allyuvial poyma va allyuvial kanal fatsiyalariga ajratildi. Tadqiqot natijalari neft-gaz konlarini izlash va baholashda amaliy ahamiyatga ega.
Mualliflik huquqi (c) 2025 Sharafutdinova, L.P., Raxmonova, S.T. (Muallif) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0