IRRIGATSIYA KANALIDA SUV TAQSIMOTINI AVTOMATIK BOSHQARISHNI TIZIMLI MODELLASHTIRISH VA ALGORITMLASHTIRISH
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Ushbu maqolada irrigatsiya kanalida suv taqsimotini avtomatik boshqarish jarayonlarini murakkab dinamik tizim sifatida matematik modellashtirish va algoritmlashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi irrigatsiya kanallarida suv sathini barqaror boshqarish, suv resurslaridan samarali foydalanish hamda boshqaruv jarayonlarining aniqligi va ishonchliligini oshirishga qaratilgan tizimli yondashuvni ishlab chiqishdan iborat. Ishda gidravlik obyektning matematik modeli, sonli hisoblash usullari, ko‘p sensorli o‘lchash tizimi, avtomatik rostlash algoritmlari va boshqaruv sifatini baholash mezonlarini birlashtiruvchi kompleks yondashuv taklif etilgan. Irrigatsiya kanalidagi suv harakati dinamikasi suyuqlikning beqaror harakatini ifodalovchi differensial tenglamalar tizimi asosida modellashtirilgan. Matematik modelni sonli yechishda chekli ayirmalar usulidan foydalanilgan hamda hisoblash jarayonining barqarorligini ta’minlash maqsadida Kurant–Fridrixs–Levi (CFL) sharti hisobga olingan. Suv sathini avtomatik boshqarish ikki o‘lchash nuqtasidan olinadigan ma’lumotlar asosida shakllantirilgan rostlash xatoligiga tayangan holda amalga oshirilgan. Shuningdek, o‘lchash, xatolikni hisoblash, boshqaruv ta’sirini shakllantirish, uning ruxsat etilgan chegaralarga muvofiqligini tekshirish va boshqaruv buyrug‘ini bajarish bosqichlarini ifodalovchi Petri tarmog‘i asosidagi formal model ishlab chiqilgan. Tadqiqotda suv sarfining kamayishi natijasida yuzaga keladigan o‘tish jarayonlari tahlil qilinib, ikki o‘lchash nuqtasidan foydalanish bir sensorli boshqaruv tizimiga nisbatan maksimal rostlash xatoligini kamaytirishi aniqlangan. Taklif etilgan matematik model va boshqaruv algoritmlari irrigatsiya kanallarida suv taqsimotini avtomatlashtirish hamda suv xo‘jaligi obyektlari uchun dasturiy-algoritmik boshqaruv komplekslarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Rakhimov S., Seytov A., Nazarov B., Buvabekov B., Optimal control of unstable water movement in canals of irrigation systems under conditions of discontinuity of water delivery to consumers. IOP Conf. Series: Materials Science and Engineering 883 (2020) 012065, Dagestan, 2020, IOP Publishing DOI:10.1088/1757-899X/883/1/012065 (№5, Scopus, IF=4,652) DOI: https://doi.org/10.1088/1757-899X/883/1/012065
[2] Rakhimov S., Seytov A., Kudaybergenov A., Modeling and optimization of water supply processes at large pumping stations. Global and Stochastic Analysis, 2021, 8(3), стр. 57–62.
[3] Kabulov A.V., Seytov A.J., Kudaybergenov A.A. Optimal water distribution in large main canals of irrigation system//Global and Stochastic Analysis. – 2021. Vol.8, No.3. Pp. 45-53. (№3 Scopus IF = 9.6246)
[4] Seytov A., Turayev R., Jumamuratov D., Kudaybergenov A. Mathematical Models for Calculation of Limits in Water Resources Management in Irrigation Systems. International Conference on Information Science and Communications Technologies: Applications, Trends and Opportunities, ICISCT 2021, 2021 DOI: https://doi.org/10.1109/ICISCT52966.2021.9670304
[5] Shavkat Rakhimov, Aybek Seytov, Murod Sherbaev, et al. Algorithms for solving the problems of optimizing water resources management on a reservoir seasonal regulation. AIP Conference Proceedings 2432, 060023 (2022); https://doi.org/10.1063/5.0090412 DOI: https://doi.org/10.1063/5.0090412
[6] Rakhimov S., Seytov A., Rakhimova N., Xonimqulov B. Mathematical models of optimal distribution of water in main channels //4th IEEE International Conference on Application of Information and Communication Technologies, AICT 2020 - Proceedings, 2020, 9368798. (№ 3, Scopus, IF=3,557). DOI: https://doi.org/10.1109/AICT50176.2020.9368798
[7] Kabulov A., Normatov I., Seytov A., Kudaybergenov A. Optimal management of water resources in large main canals with cascade pumping stations. IEMTRONICS 2020 - International IOT, Electronics and Mechatronics Conference, Proceedings, 2020, 9216402. DOI: https://doi.org/10.1109/IEMTRONICS51293.2020.9216402
[8] Turaev R., Seytov A., K. Hollozov B., Haydarova R., Kuldasheva S. Algorithms for planning water management in irrigation systems. AIP Conference Proceedings, 2024, 3045(1), 040040. DOI: https://doi.org/10.1063/5.0197799
[9] Seytov A., Abdurakhmanov O., Kakhkhorov A., Karimov D., Abduraimov, D. Modeling of two-dimensional unsteady water of movement in open channels. E3S Web of Conferences, 2024, 486, 01023. DOI: https://doi.org/10.1051/e3sconf/202448601023
[10] Turaev R., Seytov A., Kuldasheva S., Nortojiev U. Algorithms for calculating limits in water management in irrigation systems. E3S Web of Conferences, 2023, 401, 02016. DOI: https://doi.org/10.1051/e3sconf/202340102016
[11] Aybek Seytov; Lyudmila Varlamova; Azam Khudayberdiev; Niyetbay Uteuliev; Sherzod Yadgarov; Dauletyar Seytimbetov. Usage of finite element method for modeling twodimensional unsteady water movement in open channels. AIP Conf. Proc. 3147, 030034 (2024). https://doi.org/10.1063/5.0210332. DOI: https://doi.org/10.1063/5.0210332
[12] Aybek Seytov; Azimjon Khusanov; Azam Khudayberdiev; Niyetbay Uteuliev; Sherzod Yadgarov; Dauletyar Seytimbetov. Development of algorithms for modelling water management processes on main canals. AIP Conf. Proc. 3147, 030032 (2024). https://doi.org/10.1063/5.0210329. DOI: https://doi.org/10.1063/5.0210329
[13] Aybek Seytov; Azimjon Khusanov; Azam Khudayberdiev; Niyetbay Uteuliev; Sherzod Yadgarov; Dauletyar Seytimbetov; Otabek Ergashev; Olim Abduraxmanov. Development of algorithms for solving problems of optimisation of water resource management in irrigation systems. AIP Conf. Proc. 3147, 030033 (2024). https://doi.org/10.1063/5.0210330 DOI: https://doi.org/10.1063/5.0210330
[14] Aybek Seytov; Lyudmila Varlamova; Sayfiddin Bahromov; Yusup Qutlimuratov; Bakhadir Begilov; Seytimbetov Dauletyar. Optimal management of water resources of large main canals with cascades of pumping stations. AIP Conf. Proc. 3147, 030022 (2024). https://doi.org/10.1063/5.0210523 DOI: https://doi.org/10.1063/5.0210523
[15] Seytov Aybek Jumabayevich, Choriyorov Nurbek Qilich o’g’li, Abdujabborov Zafar Abdusattorovich, Optimization of hydraulic processes in open channels based on deep learning models, Raqamli Transformatsiya va Sun'iy Intellekt ilmiy jurnali Volume 4, Issue 4, August 2026
[16] А.Seytov, O.Аbdurаxmonov, N.Choriyorov, A.Maxkamov, Development of аlgorithms for plаnning аnd mаnаgement of wаter resources in Irrigаtion systems in the conditions of climаte chаnging, Scientific Bulletin. Physical and Mathematical Research Vol. 6 Iss. 1 2024
[17] Turaev R., Seytov A., Haydarova R., Abduraxmonov O., Choriyorov N., Optimal water management in the channels of machine water raise systems, O‘zMU XABARLARI. 2024 2/1.1 Aniq fanlar, Vol 172, pp. 90-101.