POYMA HUDUDLARINI GIDROLOGIK MODELLASHTIRISH UCHUN COPERNICUS DEM GLO-30 VA FABDEM RAQAMLI RELYEF MODELLARINING QIYOSIY TAHLILI
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Maqolada poyma hududlarida yer usti oqimini gidrologik modellashtirish masalalariga nisbatan ikkita global raqamli relyef modeli — Copernicus DEM GLO-30 va uning o‘zgartirilgan versiyasi FABDEM (Forest And Buildings removed Copernicus DEM) — qiyosiy tahlili keltirilgan. Tadqiqot ob’ekti sifatida Minsk viloyati Puxovichi tumanidagi rivojlangan quritish tarmog‘iga ega bo‘lgan amaldagi ochiq usulda qazib olinadigan torf koni hududi tanlangan. U ko‘rsatildiki, daraxtzor o‘simlik va qurilish ta’sirining olib tashlanishi hisobiga FABDEM sirti o‘rtacha 0,5–0,7 m ga DEM GLO-30 sirtidan past, poyma o‘rmonzor uchastkalarida esa mahalliy farqlar 10–16 m gacha yetadi va o‘rmon massivlari hamda qurilish chegaralariga birikkan. Bunday relyef artefaktlari GLO-30 da soxta to‘siq tizmalarini hosil qilishi va keyingi gidrologik modellashtirishda yer usti oqimi yo‘nalishlari va hajmlarini buzishi mumkin. Xulosa qilinishicha, FABDEM poyma hududlarining gidrologik jihatdan to‘g‘ri raqamli relyef modellarini qurish uchun, shu jumladan ochiq kon ishlarining texnogen yuklamaga ega bo‘lgan hududlarida geoekologik monitoring masalalari uchun maqsadga muvofiqdir.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Hawker, L., Uhe, P., Paulo, L., Sosa, J., Savage, J., Sampson, C., & Neal, J. (2022). A 30 m global map of elevation with forests and buildings removed. Environmental Research Letters, 17(2), 024016. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ac4d4f DOI: https://doi.org/10.1088/1748-9326/ac4d4f
[2] European Space Agency, & Airbus Defence and Space. (2022). Copernicus DEM global and European digital elevation model (GLO-30, GLO-90): Product handbook. Copernicus.eu.
[3] Yamazaki, D., Ikeshima, D., Sosa, J., Bates, P. D., Allen, G. H., & Pavelsky, T. M. (2019). MERIT Hydro: A high-resolution global hydrography map based on latest topography datasets. Water Resources Research, 55(6), 5053–5073. https://doi.org/10.1029/2019WR024873 DOI: https://doi.org/10.1029/2019WR024873
[4] Антоненко, А. Г., & Семченко, А. С. (2021). Применение интерполяции в геоинформационных системах. In Е. В. Бильдюк (Ed.), Безопасность промышленного предприятия: инженерные и управленческие решения: сборник материалов XIX Международной научно-практической конференции (p. 217). БНТУ.
[5] Бильдюк, Е. В., & Астапенко, Т. С. (2021). Решение комплекса горных задач на базе анализа пространственно-распределенных данных геостатистическими методами. In Инновационные геотехнологии при разработке рудных и нерудных месторождений: материалы X Международной научно-технической конференции (pp. 187–190). Екатеринбург.
[6] Бильдюк, Е. В., & Павловский, А. И. (2024). Использование геоинформационной системы Surfer для анализа водосборных бассейнов. In Экологическая культура и охрана окружающей среды: IV Дорофеевские чтения: материалы международной научно-практической конференции (pp. 294–295). ВГУ им. П. М. Машерова. EDN OVFAMA.
[7] Вишневская, А. И. (2022). Использование геоинформационной системы Surfer при анализе влияния поверхностных вод на карьерное поле. In Е. В. Бильдюк (Ed.), Перспективы инновационно-технологического и экономического развития минерально-сырьевого комплекса: сборник материалов XX Международной научно-практической конференции (Vol. 2, p. 116). БНТУ.
[8] Кунцевич, В. Б., Курзо, Б. В., Гайдукевич, О. М., Макаренко, Т. И., Агейчик, И. В., Татков, А. Ю., & Калилец, Л. П. (2024). Методика расчета физико-технических и эксплуатационных характеристик карбонатного сапропеля при применении скважинной гидродобычи. Природопользование, (2), 123–130.
[9] Павловский, А. И., Кологривко, А. А., Нарыжнова, Е. Ю., & Бильдюк, Е. В. (2026). Методика пространственно-временного анализа трансформации геологической среды техногенно нагруженных территорий с применением программного обеспечения «КРЕДО Анализ пространственных данных». Цифровые технологии в промышленности, 4(1). https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.23 DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.23