HUDUDLARNING NEOTEKTONIK TUZILISHI VA HARAKATINI O‘RGANISHDA IERARXIK TEKTODINAMIK MODEL ASOSIDAGI METODOLOGIK YONDASHUV
Maqola Yon paneli
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Mazkur tadqiqot Markaziy Yevrosiyo hududida neotektonik jarayonlarning shakllanishi va rivojlanish qonuniyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda geodinamik, geodezik va tektonofizik ma’lumotlar integratsiyasi asosida deformatsiya jarayonlari kompleks tarzda tahlil qilindi. GPS kuzatuvlari orqali yer yuzasi tezlik maydonlari aniqlanib, deformatsiya tezligi va uning gradientlari baholandi. Tadqiqotda ierarxik tektodinamik model qo‘llanilib, neotektonik jarayonlar global, regional va lokal darajalarda yagona tizim sifatida ko‘rib chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, deformatsiya faqat plitalar chegaralarida emas, balki ularning ichki hududlarida ham keng tarqalgan bo‘lib, ayniqsa Himolay–Tibet va Zagros zonalarida yuqori intensivlik bilan kechadi. Shuningdek, seysmik ma’lumotlar asosida zilzilaviy faollikning defortsiya zonalari bilan bog‘liqligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari neotektonik jarayonlarni tizimli o‘rganish va geodinamik modellashtirishni rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Bird, P. (2003). An updated digital model of plate boundaries. Geochemistry, Geophysics, Geosystems, 4(3), 1027–1050. https://doi.org/10.1029/2001GC000252 DOI: https://doi.org/10.1029/2001GC000252
[2] Bürgmann, R., & Dresen, G. (2008). Rheology of the lower crust and upper mantle: Evidence from rock mechanics, geodesy, and field observations. Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 36, 531–567. https://doi.org/10.1146/annurev.earth.36.031207.124326 DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.earth.36.031207.124326
[3] Fodor, L., Csontos, L., Bada, G., Györfi, I., & Benkovics, L. (1999). Tertiary tectonic evolution of the Pannonian Basin system and neighbouring orogens: A new synthesis of palaeostress data. Geological Society, London, Special Publications, 156(1), 295–334. https://doi.org/10.1144/GSL.SP.1999.156.01.15 DOI: https://doi.org/10.1144/GSL.SP.1999.156.01.15
[4] Heidbach, O., Rajabi, M., Cui, X., Fuchs, K., Müller, B., Reinecker, J., Reiter, K., Tingay, M., Wenzel, F., Xie, F., & Ziegler, M.-O. (2018). The World Stress Map database release 2016: Crustal stress pattern across scales. Tectonophysics, 744, 484–498. https://doi.org/10.1016/j.tecto.2018.07.007 DOI: https://doi.org/10.1016/j.tecto.2018.07.007
[5] Jiménez-Munt, I., Fernàndez, M., Saura, E., Vergés, J., & García-Castellanos, D. (2012). 3D lithospheric structure and regional/residual Bouguer anomalies in the Arabia–Eurasia collision zone. Tectonophysics, 560–561, 1–17. https://doi.org/10.1016/j.tecto.2012.06.018 DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.2012.05580.x
[6] Tunini, L., Jiménez-Munt, I., Fernández, M., Vergés, J., Villaseñor, A., & Meléndez, A. (2016). Geodynamic modeling of the Gibraltar Arc system: Implications for the orogenic evolution. Tectonophysics, 663, 36–53. https://doi.org/10.1016/j.tecto.2015.08.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.tecto.2015.08.003
[7] Reilinger, R., McClusky, S., Vernant, P., Lawrence, S., Ergintav, S., Cakmak, R., Özener, H., Kadirov, F., Guliev, I., Stepanyan, R., Nadariya, M., Hahubia, G., Mahmoud, S., Sakr, K., ArRajehi, A., Paradissis, D., Al-Aydrus, A., Prilepin, M., Guseva, T., & Karam, G. (2006). GPS constraints on continental deformation in the Africa–Arabia–Eurasia continental collision zone and implications for the dynamics of plate interactions. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 111(B5), B05411. https://doi.org/10.1029/2005JB004051 DOI: https://doi.org/10.1029/2005JB004051
[8] Bettinelli, P., Avouac, J.-P., Flouzat, M., Jouanne, F., Bollinger, L., Willis, P., & Chitrakar, G. R. (2006). Plate motion of India and interseismic strain in the Nepal Himalaya from GPS and DORIS measurements. Journal of Geodesy, 80(8–11), 567–589. https://doi.org/10.1007/s00190-006-0030-3 DOI: https://doi.org/10.1007/s00190-006-0030-3
[9] Abdurahmonov, A. A., & Rasulov, B. B. (2010). O‘zbekiston hududining neotektonik rivojlanishi va seysmik faolligi. Fan.
[10] Turcotte, D. L., & Schubert, G. (2014). Geodynamics (3rd ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511843877 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511843877