BETON QOPLАMАLI TO‘G‘RI TO‘RTBURCHАK KАNАLLАRDА QIRG‘OQ KOEFFITSIYENTNI АNIQLАSH VА UNING TEZLIK TАQSIMOTIGА TА’SIRINI BАHOLАSH

Maqola Yon paneli

SRT 3(3)
HTML CERTIFICATE PDF
Nashr etilgan: 11.10.2025
DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.3.3.2025.38
Kalit so‘zlar:
Qirg‘oq koeffitsiyenti, beton qoplamali to‘g‘ri to‘rtburchak kanal, gidrometrik vertushka, elektromagnit suv o‘lchagich, oqim tezligi, tezlik taqsimoti, laboratoriya tajribalari, vertikal bo‘yicha tezliklar

Maqolaning Asosiy Qismi

Otаxonov, M.Y.
“Smart Solution System” MCHJ labarotoriya mudiri, dotsent, Tаshkent, O‘zbekistаn
Babajanov, F.K.
Texnikа fаnlаri fаlsаfа doktori, dotsent, TIQXMMI Milliy tаdqiqot universiteti, Tаshkent, O‘zbekistаn
Аllаyorov, D.Sh.
DSc doktorant, Toshkent davlat transport universiteti, Tаshkent, O‘zbekistаn
Zokirov, I.B.
PhD doktorаnt, TIQXMMI Milliy tаdqiqot universiteti, Tаshkent, O‘zbekistаn

Annotatsiya

Beton qoplamali to‘g‘ri to‘rtburchak kanallarda qirg‘oq koeffitsiyentini aniqlash va tezlik taqsimotini baholash bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar natijalari keltiriladi. Tadqiqotlar “Smart Solution System” MCHJ laboratoriyasida qurilgan K-2 kanalida olib borildi. Kanal kesimida 9 ta vertikal tanlanib, har birida 10 sm, 23 sm va 33 sm chuqurliklarda tezlik o‘lchovlari bajarildi. Aniqlikni oshirish uchun har bir nuqtada 3 marotaba o‘lchov amalga oshirilib, arifmetik o‘rtacha qiymatlar hisobga olindi. O‘lchov ishlari Universal Muline (CM-32) gidrometrik vertushkasi va elektromagnit suv sarfi o‘lchash qurilmasi yordamida bajarildi. Olingan natijalar asosida qirg‘oq koeffitsiyentini aniqlash uchun maxsus formula ishlab chiqildi. Hisoblash jarayonida kanal bo‘yicha olingan o‘rtacha tezlik qiymatlari hamda qirg‘oq zonalaridagi tezliklar taqqoslanib, qirg‘oq koeffitsiyenti qiymati T=0.92 ga teng ekani aniqlandi. Shuningdek, gidrometrik o‘lchovlar orqali aniqlangan suv sarfi Q=0.443 m³/s bo‘lib, u elektromagnit o‘lchash qurilmasida qayd etilgan Q=0.445 m³/s qiymatiga juda yaqin natija berdi. Ularning farqi ΔQ=0.002 m³/s bo‘lib, 1% xatolikni tashkil etdi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, qirg‘oq zonalarida tezlik keskin kamayib, kanal markazida esa yuqoriroq qiymatlar kuzatildi. Qirg‘oq va markaziy qismlar orasidagi maksimal tezlik farqi Δϑ=16–29 % ni tashkil etdi. Ushbu natijalar kengligi 2.5 m bo‘lgan, beton qoplamali kanallarga tegishli bo‘lib, boshqa shakl va o‘lchamlardagi kanallar uchun qo‘shimcha tadqiqotlar o‘tkazishni taqozo etadi.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.

Maqola Tafsilotlari

Son

Jild 3 № 3 (2025)

Bo‘lim

Ekologiya, mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi
Creative Commons License

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)

O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:

  1. Mualliflik huquqi:
    Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi.

  2. Litsenziya turi:
    Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:

    • Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
    • Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
    • Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
    • Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.

  3. Kommersiyaviy foydalanish:
    Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi.

  4. Hujjatni o‘zgartirish:
    Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak.

  5. Mas’uliyat cheklovi:
    Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi.

  6. Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
    Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.

Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.

Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)

Iqtibos keltirish tartibi

Otаxonov M. Y., Babajanov, F. K., Аllаyorov D. S., & Zokirov, I. B. (2025). BETON QOPLАMАLI TO‘G‘RI TO‘RTBURCHАK KАNАLLАRDА QIRG‘OQ KOEFFITSIYENTNI АNIQLАSH VА UNING TEZLIK TАQSIMOTIGА TА’SIRINI BАHOLАSH. Sanoatda Raqamli Texnologiyalar, 3(3), 230-236. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.3.3.2025.38

Adabiyotlar ro‘yxati

1. Fatkhulloev, A., & Isakov, Kh. (2016). Sug‘orish kanallarining gidravlik parametrlarini takomillashtirish. Irrigatsiya va melioratsiya, 3(5), 31–34.

2. Atlantic Council. (2025, Fevral). Water Insecurity in Central Asia: The Imperative for Regional and International Cooperation. Atlantic Council.

3. Karimov, S., Akbarov, A., & Jonqobilov, U. (2004). Gidrologiya, gidrometriya va oqim hajmini rostlash (pp. 80–87). Toshkent: O‘zbekiston.

4. Otakhonov, M., Atakulov, D., Zokirov, I., & Khudoyshukurov, Q. (2024). Parameter of a parabola-shaped canal: method of determination. E3S Web of Conferences, 587, 01005. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202458701005 DOI: https://doi.org/10.1051/e3sconf/202458701005

5. United Nations. (2024). The United Nations World Water Development Report 2024: Water for Prosperity and Peace. UNESCO World Water Assessment Programme.

6. Universal Current Meter: User Manual. (2017). Turkey.

7. Xikmatov, F., Yunusov, G. X., Sagdeyev, N. Z., Turg‘unov, D. M., & Ziyayev, R. R. (2014). Gidrometriya (pp. 90–93). Toshkent.

8. Zeleňáková, M., Arifjanov, A., Abd-Elhamid, H. F., et al. (2025). The effect of lining hydraulic properties on the efficiency and cost of irrigation canal reconstruction. Water Resources Management. https://doi.org/10.1007/s11269-025-04218-2 DOI: https://doi.org/10.1007/s11269-025-04218-2

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.