YER YORIQLARINING MAKON VA CHUQURLIK BO‘YICHA TAQSIMLANISH XUSUSIYATLARI
Maqola Yon paneli
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Mazkur tadqiqot ishida yer yoriqlarining makon va chuqurlik bo‘yicha taqsimlanish xususiyatlari fraktal hamda statistik tahlil usullari yordamida o‘rganildi. Tadqiqotda yoriqlar tizimining fazoviy joylashuvini modellashtirish uchun tasodifiy nuqtaviy taqsimlanish modeli va Lévy flight fraktal modeli qo‘llanildi. Lévy flight modeli asosida yoriqlar orasidagi masofalarning ehtimollik zichligi va taqsimlanish funksiyalari aniqlandi hamda fraktal o‘lcham ko‘rsatkichi hisoblandi. Tahlil natijalari yer yoriqlari va zilzila epitsentrlarining fazoviy joylashuvi murakkab strukturaviy-geodinamik tizim ekanligini hamda o‘z-o‘ziga o‘xshash fraktal xususiyatlarga ega ekanligini tasdiqladi. Yoriqlar tizimining klasterlashish darajasi, makoniy zichligi va chuqurlik bo‘yicha tarqalishi tektonik kuchlanish maydonlari hamda seysmik faollik bilan chambarchas bog‘liqligi aniqlandi. Korrelyatsion o‘lchamni baholashda koordinata xatoliklari, chegara effekti, statistik tanlanma hajmi va makoniy proyeksiya kabi sistematik omillarning ta’siri tahlil qilindi. Kichik masshtab chegaralarida koordinatalar aniqligining pasayishi fraktal parametrlarning noto‘g‘ri baholanishiga olib kelishi mumkinligi ko‘rsatildi. Statistik filtrlash va masshtab parametrlarini optimallashtirish usullarini qo‘llash orqali taqsimlanish qonuniyatlarini yanada aniqroq baholash imkoniyati yaratildi. Olingan natijalar seysmik xavf zonalarini aniqlash va hududlarning geodinamik holatini baholashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Aki, K., & Richards, P. G. (2002). Quantitative seismology (2nd ed.). University Science Books.
[2] Aviles, C. A., Scholz, C. H., & Boatwright, J. (1987). Fractal analysis applied to characteristic segments of the San Andreas Fault. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 92(B1), 331–344. https://doi.org/10.1029/JB092iB01p00331 DOI: https://doi.org/10.1029/JB092iB01p00331
[3] Grassberger, P., & Procaccia, I. (1983). Characterization of strange attractors. Physical Review Letters, 50(5), 346–349. https://doi.org/10.1103/PhysRevLett.50.346 DOI: https://doi.org/10.1103/PhysRevLett.50.346
[4] Hauksson, E., & Shearer, P. (2005). Southern California hypocenter relocation with waveform cross-correlation. Bulletin of the Seismological Society of America, 95(3), 896–903. https://doi.org/10.1785/0120040167 DOI: https://doi.org/10.1785/0120040167
[5] Kagan, Y. Y. (1991). Fractal dimension of brittle fracture. Journal of Nonlinear Science, 1(1), 1–16. https://doi.org/10.1007/BF01209146 DOI: https://doi.org/10.1007/BF01209146
[6] Kagan, Y. Y. (2007). Simplified algorithms for calculating double-couple rotation. Geophysical Journal International, 171(1), 411–418. https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.2007.03538.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.2007.03538.x
[7] Kagan, Y. Y., & Knopoff, L. (1980). Spatial distribution of earthquakes: The two-point correlation function. Geophysical Journal of the Royal Astronomical Society, 62(2), 303–320. https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.1980.tb04857.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.1980.tb04857.x
[8] Mandelbrot, B. B. (1983). The fractal geometry of nature. W. H. Freeman and Company. DOI: https://doi.org/10.1119/1.13295
[9] Okubo, P. G., & Aki, K. (1987). Fractal geometry in the San Andreas Fault system. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 92(B1), 345–355. https://doi.org/10.1029/JB092iB01p00345 DOI: https://doi.org/10.1029/JB092iB01p00345
[10] Robertson, M. C., Sammis, C. G., Sahimi, M., & Martin, A. J. (1995). Fractal analysis of three-dimensional spatial distributions of earthquakes with a percolation interpretation. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 100(B1), 609–620. https://doi.org/10.1029/94JB02463 DOI: https://doi.org/10.1029/94JB02463
[11] Sornette, D. (2004). Critical phenomena in natural sciences: Chaos, fractals, self-organization and disorder (2nd ed.). Springer.
[12] Turcotte, D. L. (1997). Fractals and chaos in geology and geophysics (2nd ed.). Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139174695
[13] Wiemer, S., & Wyss, M. (2000). Minimum magnitude of completeness in earthquake catalogs: Examples from Alaska, the western United States, and Japan. Bulletin of the Seismological Society of America, 90(4), 859–869. https://doi.org/10.1785/0119990114 DOI: https://doi.org/10.1785/0119990114