IRRIGATSIYA KANALLARIDA MIKROGES ENERGIYA ISHLAB CHIQARISHINI GIDROLOGIK STATISTIKA VA OPTIMALLASHTIRISH MODELI ASOSIDA BAHOLASH
Maqola Yon paneli
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Maqolada irrigatsiya kanallari va gidrotexnik inshootlarda mavjud suv oqimi energetik potensialidan mikroGESlar yordamida foydalanishni suv resurslarini boshqarish nuqtai nazaridan optimallashtirish masalalari tadqiq etilgan. R-10 kanalining 2016–2025-yillardagi gidrologik ma’lumotlari Pirson III tipidagi taqsimot yordamida statistik qayta ishlangan, variatsiya va asimmetriya koeffitsiyentlari hamda turli ta’minlanganlik darajalariga mos hisobiy suv sarflari aniqlangan. Sug‘orish talabini ustuvor cheklov sifatida saqlagan holda gidroenergetik potensialdan foydalanishni maksimumlashtirishga qaratilgan optimallashtirish modeli ishlab chiqilgan. Suv sarfi, napor va quvvat balanslariga asoslangan mikroGES matematik modeli taklif etilgan, u energiya ishlab chiqarishni vaqt bo‘yicha o‘zgaruvchan gidrologik sharoitlarda prognozlash imkonini beradi.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] United Nations Industrial Development Organization (UNIDO), & International Center on Small Hydro Power (ICSHP). (2022). World Small Hydropower Development Report 2022. Vienna; Hangzhou.
[2] Azimov, U., & Avezova, N. (2022). Sustainable small-scale hydropower solutions in Central Asian countries for local and cross-border energy/water supply. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 167, 112726. https://doi.org/10.1016/j.rser.2022.112726 DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2022.112726
[3] World Bank. (2025, June 25). Uzbekistan to enhance energy production through hydropower with World Bank support [Press release].
[4] Urishev, B., Ochilov, O. O., & Quvatov, U. J. (2026). Sug‘orish kanallarida past naporli mikrogidroelektrostansiyalarni loyihalash: Gidravlik-energetik hisoblar va texnik-iqtisodiy asoslash. Development of Science, (6), 119–130.
[5] Interagency Advisory Committee on Water Data. (1967). Bulletin 15: A uniform technique for determining flood flow frequencies. Hydrology Committee, Water Resources Council.
[6] Interagency Advisory Committee on Water Data. (1982). Guidelines for determining flood flow frequency (Bulletin 17B). U.S. Geological Survey.
[7] England, J. F., Cohn, T. A., Faber, B. A., Stedinger, J. R., Thomas, W. O., Veilleux, A. G., Kiang, J. E., & Mason, R. R. (2019). Guidelines for determining flood flow frequency—Bulletin 17C (Techniques and Methods 4-B5). U.S. Geological Survey. https://doi.org/10.3133/tm4B5 DOI: https://doi.org/10.3133/tm4B5
[8] SNiP 2.01.14-83. Opredelenie raschetnykh gidrologicheskikh kharakteristik. (1983).
[9] Adhau, S. P., Moharil, R. M., & Adhau, P. G. (2012). Mini-hydro power generation on existing irrigation projects: Case study of Indian sites. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 16(7), 4785–4795. https://doi.org/10.1016/j.rser.2012.03.066 DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2012.03.066
[10] Kamran, M., Asghar, R., Mudassar, M., & Abid, M. I. (2019). Designing and economic aspects of run-of-canal based micro-hydro system on Balloki-Sulaimanki Link Canal-I for remote villages in Punjab, Pakistan. Renewable Energy, 141, 76–87. https://doi.org/10.1016/j.renene.2019.03.126 DOI: https://doi.org/10.1016/j.renene.2019.03.126
[11] Pérez-Sánchez, M., Sánchez-Romero, F. J., Ramos, H. M., & López-Jiménez, P. A. (2017). Optimization strategy for improving the energy efficiency of irrigation systems by micro hydropower: Practical application. Water, 9(10), 799. https://doi.org/10.3390/w9100799 DOI: https://doi.org/10.3390/w9100799
[12] Pérez-Sánchez, M., Sánchez-Romero, F. J., López-Jiménez, P. A., & Ramos, H. M. (2018). PATs selection towards sustainability in irrigation networks: Simulated annealing as a water management tool. Renewable Energy, 116(A), 234–249. https://doi.org/10.1016/j.renene.2017.09.043 DOI: https://doi.org/10.1016/j.renene.2017.09.060
[13] Choudhury, S., Parida, A., Pant, R. M., & Chatterjee, S. (2019). GIS augmented computational intelligence technique for rural cluster electrification through prioritized site selection of micro-hydro power generation system. Renewable Energy, 142, 487–496. https://doi.org/10.1016/j.renene.2019.04.125 DOI: https://doi.org/10.1016/j.renene.2019.04.125
[14] Ochilov, O. O., & Safarova, S. U. (2023). O‘zbekistonda muqobil energiya manbalari istiqbollari. Iqtisodiyot va sotsium / Экономика и социум, (9/112), 203–208.
[15] Ochilov, O. O. (2024). Zatvordan chiqayotgan suv energiyasidan foydalanish. “Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda innovatsion texnika va texnologiyalardan foydalanishning muammolari va istiqbollari” Respublika ilmiy-amaliy anjumani maqolalar va tezislar to‘plami (pp. 256–258).