YER OSTI KON LAHIMLARIDA BURG‘ILASH-PORTLATISH ISHLARI JARAYONIDA SHPURLARNI TO‘LIQ O‘ZLASHTIRISHNI OSHIRISHNING TEXNOLOGIK USULLARINI TAHLIL QILISH

Maqola Yon paneli

SRT 4(1)
HTML (ruscha) PDF (ruscha)
Nashr etilgan: 02.04.2026
DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.35
Kalit so‘zlar:
burg‘ilash-portlatish ishlari, shpurlardagi zaryadlar, shpurlardan foydalanish koeffitsiyenti, “stakanlar”, teskari initsiyalash, kombinatsiyalangan zaboyka, yuzaki-faol moddalar, yer osti kon lahimlari

Maqolaning Asosiy Qismi

Zairov, Sh.Sh.
NITU “MISIS” Olmaliq filiali
https://orcid.org/0000-0002-1513-5683
Nutfulloyev, G‘.S.
NITU “MISIS” Olmaliq filiali
G‘oyibnazarov, B.A.
Olmaliq davlat texnika instituti
Ismatillayev, N.A.
Olmaliq davlat texnika instituti

Annotatsiya

Mazkur ishda yer osti kon lahimlarida burg‘ilash-portlatish ishlari jarayonida shpurlarni to‘liq o‘zlashtirish darajasini oshirish hamda portlatilmay qolgan pastki qism uchastkalari (“stakanlar”) hosil bo‘lishining oldini olishning zamonaviy texnologik usullari ko‘rib chiqilgan. “Stakanlar” hosil bo‘lishining fizik mexanizmlari tahlil qilinib, ular portlash energiyasining notekis taqsimlanishi, erkin yuzaning yetishmasligi va detonatsiya to‘lqinining jins massivi bilan o‘zaro ta’siri xususiyatlari bilan bog‘liqligi asoslab berilgan. Shpurlarda zaryadlarni teskari (obrat) initsiyalash, shpurlarni ataylab uzaytirish, havo bo‘shliqlaridan foydalanish, kombinatsiyalangan zaboyka qo‘llash, shuningdek, yuzaki-faol moddalar yordamida jins massivini oldindan fizik-kimyoviy zaiflashtirish usullari ko‘rib chiqilib, ilmiy asoslangan. Ko‘rsatilishicha, ushbu yechimlarni kompleks qo‘llash shpurlardan foydalanish koeffitsiyentini 0,90–0,95 gacha oshirish, portlovchi moddalarning solishtirma sarfini kamaytirish hamda zaboy shakllanish sifatini yaxshilash bilan birga seysmik va ekologik ta’sirni kamaytirishga imkon beradi.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.

Maqola Tafsilotlari

Son

Jild 4 № 1 (2026)

Bo‘lim

Kon-metallurgiya va ishlab chiqarish sanoati
Creative Commons License

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)

O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:

  1. Mualliflik huquqi:
    Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi.

  2. Litsenziya turi:
    Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:

    • Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
    • Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
    • Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
    • Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.

  3. Kommersiyaviy foydalanish:
    Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi.

  4. Hujjatni o‘zgartirish:
    Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak.

  5. Mas’uliyat cheklovi:
    Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi.

  6. Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
    Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.

Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.

Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)

Muallif biografiyalari

Zairov, Sh.Sh., NITU “MISIS” Olmaliq filiali

Texnika fanlari doktori, professor, “Konchilik ishi” kafedrasi, NITU “MISIS” Olmaliq filiali, Olmaliq, O‘zbekiston

Nutfulloyev, G‘.S., NITU “MISIS” Olmaliq filiali

Texnika fanlari doktori, dotsent, ishlar boshqarmasi boshlig‘i, NITU “MISIS” Olmaliq filiali, Olmaliq, O‘zbekiston

G‘oyibnazarov, B.A., Olmaliq davlat texnika instituti

PhD, dotsent, Konchilik fakulteti dekan o‘rinbosari, Olmaliq davlat texnika instituti, Olmaliq, O‘zbekiston

Ismatillayev, N.A., Olmaliq davlat texnika instituti

Assistent, “Konchilik ishi” kafedrasi, Olmaliq davlat texnika instituti, Olmaliq, O‘zbekiston

Iqtibos keltirish tartibi

Zairov, S. S., Nutfulloyev, G. S., G‘oyibnazarov, B. A., & Ismatillayev, N. A. (2026). YER OSTI KON LAHIMLARIDA BURG‘ILASH-PORTLATISH ISHLARI JARAYONIDA SHPURLARNI TO‘LIQ O‘ZLASHTIRISHNI OSHIRISHNING TEXNOLOGIK USULLARINI TAHLIL QILISH. Sanoatda Raqamli Texnologiyalar, 4(1), 96-103. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.35

Adabiyotlar ro‘yxati

[1] Баранов Е. Г., Оберемок О. Н. (1998). Взрывные работы на подземных рудниках. М.: Недра. – 544 с.

[2] Покровский Н. М. Технология строительных и проходческих работ в горном деле. URL: https://edu.utu-ranch.uz/media/files/2024/08/30/…pdf

[3] Yang, R., Zhang, Z., An, C., et al. (2020). Discussion on ultra-deep depth problem of slot hole in blasting excavation of rock roadway in coal mine. Coal Science and Technology, 48(1), 10–23. https://doi.org/10.13199/j.cnki.cst.2020.01.002

[4] Alansary, M. S. Why Subdrill Matters in Blasting. Zvenia.com.

[5] Zheng, C., Yang, R., Chenxi, D., Songlin, H., Bo, W., Yongzhong, Y. (2025). Experimental and numerical study on the influence of extra-depth on cut blasting postblast damage. Preprints.org, Manuscript 202412.1962. DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.5087699

[6] Jhanwar, J. C. (2011). Theory and practice of air-deck blasting in mines and surface excavations: A review. Geotechnical and Geological Engineering, 29(4), 651–663. DOI: https://doi.org/10.1007/s10706-011-9425-x

[7] Rommayawes, S., Leelasukseree, C. (2013). Influence of air deck length on fragmentation in quarry blasting. European Scientific Journal, Special Issue, 45–58.

[8] Saqib, S., Qureshi, M. U., Rashid, H. M. A., Ali, D., Rasool, A. M. (2024). A field-scale investigation into the strategic location of air decks for improved blasting performance. Archives of Mining Sciences, 69(2), 123–137. DOI: https://doi.org/10.24425/ams.2024.151442

[9] Rajak, M. K., Subramanian, K. S. S., Prince, M. J. A. (2018). Air deck blasting technique in surface mine: A brief review. Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 5(9), 210–218.

[10] Air-Deck Behavior During Rock Blasting (2025). ResearchGate. URL: https://www.researchgate.net/publication/390729284

[11] Yang, R., Preece, D. S. (2017). Shock physics theory of air deck behavior during rock blasting. Fragblast, 19(1), 87–101.

[12] Hayat, M. B., Alagha, L. (2024). Air decks in surface blasting operations. Archives of Mining Sciences, 69(1), 15–27.

[13] Шевкун Е. Б., Лещинский А. В., Галимьянов А. А. (2015). Короткая комбинированная забойка взрывных скважин высокой запирающей способности. Горный информационно-аналитический бюллетень, №4.

[14] Заиров Ш. Ш., Нутфуллоев Г. С., Кобилов Ш. Б. (2023). Исследование образования врубовых полостей при буровзрывных работах и разработка эффективной забойки. Горный вестник Узбекистана, №1.

[15] Мислибаев И. Т., Назаров З. С., Гиязов О. М., Солиев Б. З. (2021). Исследование запирающего действия забойки как фактор повышения эффективности и безопасности взрывных работ. Горный вестник Узбекистана, №3.

[16] Друкованный М. Ф., Ильин В. И., Ефремов Э. И. (1978). Буровзрывные работы на карьерах. М.: Недра. – 390 с.

[17] Друкованный М. Ф. (1973). Методы управления взрывом на карьерах. М.: Недра. – 415 с.

[18] Юсупов Н. Н., Эргашев Р. К. (2022). Интенсификация проходки с применением химических реагентов. Горный информационно-аналитический бюллетень, №11, 82–88.

[19] Khalilov, A. R., Mamatkulov, U. N. (2023). Application of surfactants in blasting operations: Field testing and efficiency assessment. Journal of Mining Science, 59(2), 134–145.

[20] Хасанов А. А. (2024). Система разработки объединенного месторождения «Ёшлик I и Кальмакыр». Sanoatda raqamli texnologiyalar, 2(4-1), 57–61. DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.2.4-1.2024.31

[21] Ne’Mato‘g‘li, S. A., Amankulovich, X. A., Erkinjon, I. (2025). Qalmoqqir va Yoshlik I karerlarining geologik-texnik xususiyatlari va qazib olish sharoitlarini tahlil qilish. Sanoatda raqamli texnologiyalar, 3(1), 20–25. DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.3.1.2025.1

Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.