MILLIY NAQSH KOMPOZITSIYALARINI RAQAMLI SANOAT ISHLAB CHIQARISHIGA MOSLASHTIRISH METODIKASI
Maqola Yon paneli
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Ushbu maqolada milliy naqsh kompozitsiyalarini (girih, islimiy, gul oilalari) raqamli boshqariluvchi ishlab chiqarish uskunalari — CNC frezerlash, lazer va plazma kesish, shuningdek qo‘shma (additiv) 3D bosib chiqarish — talablariga moslashtirishning uch bosqichli izchil metodikasi taklif etiladi. Metodika naqsh geometriyasini avval simmetriya guruhi darajasida formallashtiradi, so‘ng uni kesish kengligi, minimal radius va material qalinligi kabi ishlab chiqarish cheklovlariga mos tarzda soddalashtiradi (tolerance-aware simplification) va yakunda mashina-o‘qiy oladigan vektor/G-kod formatga eksport qiladi. Metodika NaqshAI platformasi negizida dasturiy jihatdan amalga oshirilib, p4m va p6m simmetriya guruhlariga tegishli naqsh namunalarida geometrik darajada sinovdan o‘tkazilgan. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, naqsh shakllantirish va ishlab chiqarish uskunasining fizik cheklovlari orasiga alohida moslashtiruvchi bosqich kiritish geometrik model bilan texnologik amalga oshirish o‘rtasidagi bog‘liqlikni kamaytiradi va metodikaning turli uskunalarga moslanishini osonlashtiradi. Tadqiqot natijalari, shuningdek, to‘g‘ri chiziqli va egri chiziqli naqsh oilalari o‘rtasidagi farqni ham ko‘rsatadi.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Grünbaum, B., & Shephard, G. C. (1987). Tilings and patterns. W. H. Freeman and Company.
[2] Abas, S. J., & Salman, A. S. (1995). Symmetries of Islamic geometrical patterns. World Scientific. DOI: https://doi.org/10.1142/2301
[3] Lu, P. J., & Steinhardt, P. J. (2007). Decagonal and quasi-crystalline tilings in medieval Islamic architecture. Science, 315(5815), 1106–1110. https://doi.org/10.1126/science.1135491 DOI: https://doi.org/10.1126/science.1135491
[4] Broug, E. (2013). Islamic geometric design. Thames & Hudson.
[5] Cenani, S., & Cagdas, G. (2006). Shape grammar of geometric Islamic ornaments. Proceedings of the 24th eCAADe Conference, 289–297. https://doi.org/10.52842/conf.ecaade.2006.290 DOI: https://doi.org/10.52842/conf.ecaade.2006.290
[6] Kaplan, C. S., & Salesin, D. H. (2004). Islamic star patterns in absolute geometry. ACM Transactions on Graphics, 23(2), 97–119. https://doi.org/10.1145/990002.990003 DOI: https://doi.org/10.1145/990002.990003
[7] Refalian, G., Coloma, E., & Moya, J. N. (2022). Formal grammar methodology for digital visualization of Islamic geometric patterns. International Journal of Architectural Computing, 20(2), 297–315. https://doi.org/10.1177/14780771211039079 DOI: https://doi.org/10.1177/14780771211039079
[8] Almerbati, N., et al. (2016). From manual to hybrid, parametric Mashrabiya: Digital workflow for the re-envisioning and conservation of Eastern architectural screens and the engagement of digital tectonics. The International Journal of Architectonic, Spatial, and Environmental Design, 10(2), 1–15. DOI: https://doi.org/10.18848/2325-1662/CGP/v10i02/29-39
[9] Rashdan, W. (2025). Heritage-aware generative AI workflow for Islamic geometry in interiors. Heritage, 8(11), 486. https://doi.org/10.3390/heritage8110486 DOI: https://doi.org/10.3390/heritage8110486
[10] Mahrle, A., Borkmann, M., & Pfohl, P. (2021). Factorial analysis of fiber laser fusion cutting of AISI 304 stainless steel: Evaluation of effects on process performance, kerf geometry and cut edge roughness. Materials, 14(10), 2669. https://doi.org/10.3390/ma14102669 DOI: https://doi.org/10.3390/ma14102669
[11] Egamnazarova, S. (2026). Milliy hunarmandchilik naqshlari kompozitsiyalarini shakllantirish metodikasi. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari.