METALLOPORIFIRINLARNING SUVSIZ ERITMALARDA TERMOKIMYOVIY ERISH ENTALPIYASI
Maqola Yon paneli
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Maqolada xlorofill (a), uning ligandi hamda Cu(II), Ni(II), Co(II), Zn(II), Cd(II), Fe(III) va Mn(III) ionlari bilan hosil qilgan metall analoglarining turli tabiatdagi suvsiz organik erituvchilarda erishi va solvatlanish jarayonlari termokimyoviy jihatdan o‘rganilgan. Tajribalar 298,15 K haroratda kalorimetrik usul yordamida olib borilib, inert aproton erituvchilar — CCl₄, C₆H₆ va C₆H₅NO₂, proton-donor CHCl₃ hamda proton-akseptor DMFA, piridin va piperidindagi erish entalpiyalarining standart qiymatlari aniqlangan. Tajriba natijalari o‘rganilgan konsentratsiyalar oralig‘ida erish entalpiyasining porfirin konsentratsiyasiga sezilarli bog‘liq emasligini ko‘rsatgan. Benzol standart erituvchi sifatida qabul qilinib, undan boshqa erituvchilarga o‘tish entalpiyalari hisoblangan. Metall ionlari bilan kompleks hosil bo‘lishi porfirin makrotsikllarining kristall panjarasi va solvatlanish xususiyatlariga ta’sir qilishi aniqlangan. Xloroform xlorofill ligandi va uning metall komplekslari uchun eng samarali erituvchilardan biri bo‘lib, bu holat vodorod bog‘lari va spetsifik solvatlanish bilan izohlangan. Olingan natijalar metalloporfirinlarning turli donor-akseptor xususiyatga ega erituvchilardagi energetik holatini baholash va ularning solvatlanish qonuniyatlarini aniqlash imkonini beradi.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Асқаров, Қ. А., Холмуродова, Д. К., & Тангяриқов, Н. С. (2014). Пилла қурти чиқиндиларидан хлорофилл, металлопорфиринлар, биологик ва каталитик фаол моддалар олишнинг илмий асослари. Тошкент.
[2] Березин, Б. Д. (1978). Координационные соединения порфиринов и фталоцианина. Наука.
[3] Sayitova, N. N., Ibragimova, K. S., Tangyarikov, N. S., & Turabdjanov, S. M. (2024). Pilla qurti chiqindilaridan metalloporfirinlar olish ularning modifikatsiyasi, fizik-kimyoviy va katalitik xossalarini ilmiy asoslash. Toshkent.
[4] Сайитова, Н. Н., Ибрагимова, К. С., & Тангяриков, Н. С. (2024). Термохимия растворения и спектральные характеристики металлоаналогов хлорофилла в органических растворителях. Тошкент.
[5] Tangyarikov, N. S., & Husenov, A. O‘. (2025). Pilla qurti chiqitlarining umumiy xоssаlаri vа еlеmеntlаr tаrkibini ilmiy аsоslаsh. Jizzax.
[6] Аскаров, К. А., Березин, Б. Д., Евстигнеева, Р. П., и др. (1987). Порфирины: Структура, свойства, синтез. Наука.
[7] Аскаров, К. А., Березин, Б. Д., Быстрицкая, Е. В., и др. (1987). Порфирины: Спектроскопия, электрохимия, применение. Наука.
[8] Тангяриков, Н. С. (1990). Термохимия растворения и спектральные характеристики аналогов хлорофилла в неводных растворителях [Диссертация кандидата химических наук]. ИХНР АН СССР.
[9] Тангяриков, Н. С., Березин, М. В., Вьюгин, А. И., & Крестов, Г. А. (1990). Термодинамика растворов пирропорфирина и его металлокомплексов. In Тезисы докладов VI Всесоюзной конференции «Термодинамика органических соединений» (p. 204). Минск.
[10] Тангяриков, Н. С. (1990). Термохимия растворения и спектральные характеристики аналогов хлорофилла в неводных растворителях [Автореферат диссертации кандидата химических наук]. ИХНР АН СССР.