QASHQADARYO LYOSS GRUNTLARINING TABIIY KUCHLANGANLIK HOLATIDA CHO‘KISH DEFORMATSIYALARINI TADQIQ ETISH

Maqolaning Asosiy Qismi

Isomatov, Y.P.

Annotatsiya

Mazkur maqolada Qashqadaryo hududida tarqalgan lyoss va lyossimon gruntlarning tabiiy kuchlanganlik holatida o‘z og‘irligi ta’sirida yuzaga keladigan cho‘kish deformatsiyalari hamda ularni baholashning muhandislik-geologik xususiyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi lyoss gruntlarining tabiiy namlik va suvga to‘yingan sharoitlardagi deformatsiyalanish xususiyatlarini aniqlash, dala va laboratoriya sinovlari natijalarini o‘zaro taqqoslash hamda cho‘kish deformatsiyalarini hisoblash usullarining ishonchliligini baholashdan iborat. Tadqiqotlar Qarshi shahridan 15 km sharqda, Qashqadaryo daryosining chap qirg‘og‘ida joylashgan tajriba maydonida olib borilgan. Laboratoriya sharoitida gruntlarning cho‘kuvchanlik ko‘rsatkichlari «ikki egri chiziq» usuli asosida, dala sharoitida esa grunt qatlamlarini uzluksiz namlash va o‘lchov reperlari orqali deformatsiyalarni kuzatish yordamida aniqlangan. Tajriba natijalariga ko‘ra, 90 kun davomida namlangan lyoss gruntlarining maksimal cho‘kish deformatsiyasi 78,7 sm ni tashkil etgan, laboratoriya ko‘rsatkichlari asosida hisoblangan qiymat esa 59,80 sm ga teng bo‘lgan. Natijalar dala va laboratoriya sharoitlarida aniqlangan cho‘kish deformatsiyalari o‘rtasida sezilarli tafovut mavjudligini ko‘rsatgan. Ushbu tafovut lyoss gruntlarining tabiiy tuzilishi, geologik-genetik shakllanish sharoitlari, diagenez jarayonlari va tabiiy kuchlanganlik holatining o‘ziga xos xususiyatlari bilan izohlanadi. Tadqiqot natijalari lyoss gruntlarida qurilish obyektlari zaminining cho‘kish deformatsiyalarini prognozlashda dala tajribalarini hisobga olish hamda amaldagi hisoblash usullarini takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.

Maqola Tafsilotlari

Bo‘lim

Geologiya va neft-gaz sanoati

Muallif biografiyasi

Isomatov, Y.P., Olmaliq Davlat texnika instituti

Olmaliq Davlat texnika instituti dotsenti, Olmaliq, O‘zbekiston

Iqtibos keltirish tartibi

Isomatov, Y. P. (2026). QASHQADARYO LYOSS GRUNTLARINING TABIIY KUCHLANGANLIK HOLATIDA CHO‘KISH DEFORMATSIYALARINI TADQIQ ETISH. Sanoatda Raqamli Texnologiyalar, 4(4). https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.4.2026.4

Adabiyotlar ro‘yxati

[1] Мавлонов, Г. О., Пулатов, К. П., Касымов, С. М., Иргашев, Ю. И., & Исоматов, Ю. П. (1974). Инженерно-геологические условия Каршинской степи. Фан.

[2] Пулатов, К. П., Иргашев, Ю. И., & Исоматов, Ю. П. (2004). Об основных факторах точности прогноза просадки лёссовых пород долин Сурхандарьи и Кашкадарьи в связи с их ирригационным освоением. Вестник ТашГТУ, (3), 52.

[3] Иргашев, Ю. И., & Исоматов, Ю. П. (2018). Основные направления региональных инженерно-геологических исследований при мелиоративном освоении земель Сурхандарьинской межгорной впадины. Вестник ТашГТУ, (2).

[4] Irgashev, Y. I., Isomatov, Y. P., Akhmedov, M. K., & Vakhobova, M. (2019). Regularities of distribution, terms of deposit and distribution of the quarterly deposits of the south-west of Uzbekistan. International Journal of Advanced Research in Science, Engineering and Technology, 6(10), 11405–11408. http://www.ijarset.com/upload/2019/october/76-doniyor-93.pdf

[5] Irgashev, Y. I., Isomatov, Y. P., & Akhmedov, M. K. (2020). Underground waters of Kashkadarya and Surkhandarya oil and gas-bearing artesian pools. International Engineering Journal for Research & Development, 5(5), 1–5. https://doi.org/10.17605/OSF.IO/NH5RC

[6] Irgashev, Y. I., Isomatov, Y. P., & Akhmedov, M. K. (2020). Influence of technogenic impact on changes in engineering-geological and hydrogeological conditions of the Kashkadarya depression and its assessment. Academicia: An International Multidisciplinary Research Journal, 10(10), 409–416. https://doi.org/10.5958/2249-7137.2020.01116.7 DOI: https://doi.org/10.5958/2249-7137.2020.01116.7

[7] Isomatov, Y. P., & Akhmedov, M. K. (2023). Study of properties indicators of loess soils of Kashkadarya by method of mathematical statistics. Arxitektura, muhandislik va zamonaviy texnologiyalar jurnali, 2(11), 18–21.

[8] Isomatov, Yu. P., & Axmedov, M. K. (2023). Qashqadaryo lyoss jinslarining ayrim xossalari ko‘rsatkichlarini o‘rganishda matematik uslublarni qo‘llash. Zarafshon vohasini kompleks innovatsion rivojlantirish: Yutuqlari, muammolari va istiqbollari. IV xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari (84-bet).

[9] Isomatov, Yu. P. (2025). Qarshi cho‘lining muhandislik-geologik sharoitlari [Monografiya]. Firdavs-Shah.

[10] SHMQ 2.02.01-24. Shaharsozlik normalari va qoidalari. Bino va inshootlarning zaminlari. (2024).