KOBALT SAQLAGAN KEKLARNI GIDROMETALLURGIK QAYTA ISHLASHNING ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Maqolada rux ishlab chiqarishning oraliq mahsulotlaridan kobaltni ajratib olishning zamonaviy gidrometallurgik usullari tahlil qilingan. Tarkibida 0,5–3,0% kobalt va 40–60% rux bo‘lgan keklarga alohida e’tibor qaratilgan. Unda ushbu oraliq mahsulotlarning hosil bo‘lishi, ekologik xavfi hamda metallurgiya sanoatida qayta ishlash orqali tarkibidan kobalt, kadmiy va ruxni ajratib olish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Selektiv kislotali eritmaga o‘tkazish, oksidlovchi cho‘ktirish va ammiakli-sulfatli ishlov berish usullari taqqoslangan. Avvalgi tadqiqotlar natijalarining tahlili shuni ko‘rsatadiki, pH va oksidlanish-qaytarilish potensialini tartibga solish orqali kobaltning asosiy qismini qattiq qoldiqda saqlagan holda, ruxning 90 foizdan ortig‘ini eritish mumkin. Co2+ ionini Co3+ gacha oksidlash orqali tarkibida 50 foizdan ortiq kobalt bo‘lgan mahsulot va qoldiq metall konsentratsiyasi 1 mg/l dan kam bo‘lgan eritma olish mumkin. Ozon pH 4,0 da kobaltning 98 foizdan ko‘prog‘ini cho‘ktirishni ta’minlasa-da, ushbu jarayonga katta ekspluatatsion xarajatlarni talab etiladi. Xulosa qilib aytganda, texnologiyani tanlashda metallarni ajratishning selektivligini, reagentlar sarfini, eritmalarni ishlab chiqarishga qaytarish imkoniyatini va keklarni qayta ishlashning ekologik oqibatlarini hisobga olish zarur.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Li, G. H., Rao, M. J., Li, Q. A., Peng, Z. W., & Jiang, T. (2010). Extraction of cobalt from laterite ores by citric acid in presence of ammonium bifluoride. Transactions of Nonferrous Metals Society of China, 20(8), 1517–1520. DOI: https://doi.org/10.1016/S1003-6326(09)60331-9
[2] Sunnatov, J. B., Qarshiyev, H. K., & Shaymanov, I. I. (2022). Kobalt saqlagan keklarni gidrometallurgik qayta ishlash usullarini o‘rganish va tahlil qilish. Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences, 2(5), 166–173.
[3] Qarshiyev, H. K., Xasanov, A. S., Murashkeyevich, S. M., & Abdiyeva, M. M. (2024). Kobalt-nikel kekini tanlab eritishning maqbul parametrlarini tadqiq qilish. Sanoatda raqamli texnologiyalar / Цифровые технологии в промышленности, 2(4), 20–24. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.2.4.2024.059 DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.2.4.2024.059
[4] Sunnatov, J. B., Qarshiyev, H. K., Munosibov, S. M., Xaydaraliyev, X. R., & Yakubov, M. M. Kobalt-nikelli keklarni qayta ishlashning zamonaviy texnologiyalarini tadqiq qilish. Kompozitsion materiallar. (Manba ma'lumotlari toʻliq emas.)
[5] Qarshiyev, H. K., & Shaymanov, I. I. (2021). Rux ishlab chiqarish zavodida hosil bo‘layotgan oraliq mahsulotlardan kobaltni ajratib olish imkoniyatlarini o‘rganish. Science and Education, 2(3), 142–146.
[6] Li, Q., Zhang, B., Min, X. B., & Shen, W. Q. (2013). Acid leaching kinetics of zinc plant purification residue. Transactions of Nonferrous Metals Society of China, 23(9), 2786–2791. DOI: https://doi.org/10.1016/S1003-6326(13)62798-3
[7] Behnajady, B., & Moghaddam, J. (2015). Statistical evaluation and optimization of zinc electrolyte hot purification process by Taguchi method. Journal of Central South University, 22(6), 2066–2072. DOI: https://doi.org/10.1007/s11771-015-2730-4
[8] Boyanov, B. S., Konareva, V. V., & Kolev, N. K. (2004). Purification of zinc sulfate solutions from cobalt and nickel through activated cementation. Hydrometallurgy, 73(1), 163–168. DOI: https://doi.org/10.1016/j.hydromet.2003.09.002
[9] Nelson, A., Demopoulos, G. P., & Houlachi, G. (2000). The effect of solution constituents and novel activators on cobalt cementation. Canadian Metallurgical Quarterly, 39(2), 175–186. DOI: https://doi.org/10.1179/cmq.2000.39.2.175
[10] Yakubov, M. M., Sunnatov, J. B., Qarshiyev, H. K., & Shaymanov, I. I. (2022). Kobalt saqlagan keklarni qayta ishlashning zamonaviy ahvoli va usullari. Science and Education, 3(5), 474–481.
[11] Каршиев, Х. К., Мурашкеевич, С. М., & Ахмедова, Н. Э. (2025). Современное состояние производства кобальта и исследование методов извлечения кобальта из металлургических отходов. Universum: технические науки, 2(5), 62–70.
[12] Stanojević, D., Nikolić, B., & Todorović, M. (2000). Evaluation of cobalt from cobaltic waste products from the production of electrolytic zinc and cadmium. Hydrometallurgy, 54(2), 151–160. DOI: https://doi.org/10.1016/S0304-386X(99)00062-6
[13] Behnajady, B., & Moghaddam, J. (2017). Selective leaching of zinc from hazardous arsenic-bearing zinc plant purification filter cake. Chemical Engineering Research and Design, 117, 564–574. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cherd.2016.11.019
[14] Gouvea, L. R., & Morais, C. A. (2007). Recovery of zinc and cadmium from industrial waste by leaching/cementation. Minerals Engineering, 20(9), 956–958. DOI: https://doi.org/10.1016/j.mineng.2007.04.016
[15] Wang, Y., & Zhou, C. (2002). Hydrometallurgical process for recovery of cobalt from zinc plant residue. Hydrometallurgy, 63(3), 225–234. DOI: https://doi.org/10.1016/S0304-386X(01)00213-4
[16] Ashtari, P., & Pourghahramani, P. (2018). Hydrometallurgical recycling of cobalt from zinc plants residue. Journal of Material Cycles and Waste Management, 20(1), 155–166. DOI: https://doi.org/10.1007/s10163-016-0558-0
[17] Karshiev, K., Ergashev, M., Mirzanova, Z., & Karshiboyev, S. (2025). Current state of oxidative precipitation of cobalt and study of factors affecting the oxidative precipitation process. Universum: технические науки, 4(7(136)), 5–10. https://doi.org/10.32743/UniTech.2025.136.7.20554 DOI: https://doi.org/10.32743/UniTech.2025.136.7.20554
[18] Hong, T. (2003). Study on the separation of zinc and cobalt from cobalt slag by oxidation precipitation. Xi’an University of Architecture and Technology, 227–234.
[19] Guo, Y. H. (2000). Disscussion of the redox reaction mechanism of inorganic oxygen-containing acid. Journal of Higher Correspondence Education (Natural Science), (2), 42–44.
[20] Liu, C. X., Wang, J. K., Xie, G., & Yang, D. J. (2007). Upgrading of cobalt from cobalt–nickel slag by sodium persulfate oxidation. Hydrometallurgy of China, (3), 154–162.
[21] Liu, Q. J. (2013). Enriched of cobalt from zinc plant purification residue by sodium persulfate oxidation. Nonferrous Metallurgy of China, 42(2), 58–60.
[22] Zhang, Y. F. (2012). Experimental study on the oxidation of cobalt by sodium persulfate. Xinjiang Non-Ferrous Metals, 35(Suppl. 1), 81–82.
[23] Güler, E., & Seyrankaya, A. (2016). Precipitation of impurity ions from zinc leach solutions with high iron contents: A special emphasis on cobalt precipitation. Hydrometallurgy, 164, 118–124. DOI: https://doi.org/10.1016/j.hydromet.2016.06.010
[24] Chivot, J., Mendoza, L., Mansour, C., Pauporté, T., & Cassir, M. (2008). New insight in the behaviour of Co–H₂O system at 25–150 °C, based on revised Pourbaix diagrams. Corrosion Science, 50, 62–69. DOI: https://doi.org/10.1016/j.corsci.2007.07.002
[25] Liu, W., Zhang, R., Liu, Z., & Li, C. (2016). Removal of chloride from simulated zinc sulfate electrolyte by ozone oxidation. Hydrometallurgy, 160, 147–151. DOI: https://doi.org/10.1016/j.hydromet.2015.12.006
[26] Li, L. B., Xue, J. Q., Hong, T., Yang, J., & Wang, X. (2011). Separation of cobalt from zinc sulfate solution by novel oxidant. In H. S. Kim, J. F. Yang, C. H. Han, S. C. Thongtem, & S. W. Lee (Eds.), Eco-Materials Processing and Design XII (pp. 145–148). Trans Tech Publications. DOI: https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/MSF.695.145
[27] Tian, Q., Xin, Y., Yao, B., & Guo, X. (2013). Efficient purification of trace cobalt in zinc hydrometallurgical process by ozone oxidation. Chinese Journal of Nonferrous Metals, 23(4), 1140–1144.