BOG‘LANGAN GRUNTLI KANALLARDA YUVMASLIK TEZLIGINI ANIQLASH

Maqolaning Asosiy Qismi

Eshev, S.S.
G‘ayimnazarov, I.X.
Aralov, B.G.
Bozorov, B.E.

Annotatsiya

Ushbu maqolada bog‘langan gruntli kanallarda suv oqimining yuvmaslik tezligini aniqlash va o‘zan tubi hamda yon tomon qiyaliklarining gidravlik barqarorligini baholash usullarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi bog‘langan gruntlarning fizik-mexanik xususiyatlari, oqimning gidrodinamik ko‘rsatkichlari va kanal ko‘ndalang kesimining geometrik parametrlarini hisobga olgan holda kritik yuvilish tezligini aniqlashning takomillashtirilgan hisoblash usulini ishlab chiqishdan iborat. Ishda gruntning birikish kuchi, agregatlarning o‘lchami, oqimning turbulent pulsatsiyalari va gidravlik qarshilikning o‘zan yuvilishiga ta’siri tahlil qilingan. Mavjud hisoblash usullari, jumladan, Mirsxulava va Borovkov tomonidan taklif etilgan yondashuvlar o‘rganilib, ularning trapetsiyasimon kanallarga tatbiq etilish xususiyatlari baholangan. Tadqiqot davomida laboratoriya sharoitida strukturasi buzilgan oltita hamda dala sharoitida olingan uchta grunt namunasidan foydalanilgan. Trapetsiyasimon kanallarning geometrik xususiyatlarini hisobga olish maqsadida Borovkov formulasiga ho‘llangan perimetrning suv sathi kengligiga nisbatini ifodalovchi qo‘shimcha parametr kiritilgan. Olingan hisoblash natijalari tajriba ma’lumotlari bilan taqqoslanib, modifikatsiyalangan formula asosida aniqlangan kritik tezlik qiymatlari dastlabki hisoblash usuliga nisbatan tajriba natijalariga yaqinroq ekanligi ko‘rsatilgan. Taklif etilgan yondashuv bog‘langan gruntli kanallarning yuvilishga chidamliligini baholash, o‘zan deformatsiyasini kamaytirish hamda irrigatsiya kanallarini gidravlik jihatdan barqaror loyihalashda amaliy ahamiyatga ega.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.

Maqola Tafsilotlari

Bo‘lim

Ekologiya, mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi

Muallif biografiyalari

Eshev, S.S., Karshi State Technical University

Texnika fanlari doktori, professor, Qarshi davlat texnika universiteti, Qarshi, O‘zbekiston

G‘ayimnazarov, I.X., Karshi State Technical University

Dotsent, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), Qarshi davlat texnika universiteti, Qarshi, O‘zbekiston

Aralov, B.G., Karshi State Technical University

Tayanch doktorant (PhD), Qarshi davlat texnika universiteti, Qarshi, O‘zbekiston

Bozorov, B.E., Buxoro davlat texnika universiteti

Tayanch doktorant (PhD), Buxoro davlat texnika universiteti, Buxoro, O‘zbekiston

Iqtibos keltirish tartibi

Eshev, S. S., G‘ayimnazarov, I. X., Aralov, B. G., & Bozorov, B. E. (2026). BOG‘LANGAN GRUNTLI KANALLARDA YUVMASLIK TEZLIGINI ANIQLASH. Sanoatda Raqamli Texnologiyalar, 4(3-1). https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.3-1.2026.30

Adabiyotlar ro‘yxati

[1] Гайимназаров, И. Х. (2024). Натурные исследования по определению расхода наносов в условиях нестационарного течения. Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences, 4(4), 317–324.

[2] Мирцхулава, Ц. Е. (1967). Размыв русел и методика оценки их устойчивости. Колос.

[3] Choo, Y.-M., Jeon, H.-S., & Seo, J.-C. (2021). Entropy-based shear stress distribution in open channel for all types of flow using experimental data. Entropy, 23(11), Article 1540. https://doi.org/10.3390/e23111540 DOI: https://doi.org/10.3390/e23111540

[4] Chow, V. T. (1959). Open-channel hydraulics. McGraw-Hill.

[5] Eshev, S. S., Gayimnazarov, I. X., Latipov, S. A., Rahmatov, M. I., & Kholmamatov, I. K. (2023). Calculation of parameters of subsurface ridges in a steady flow of groundwater channels. AIP Conference Proceedings, 2612(1), Article 050033. https://doi.org/10.1063/5.0135363 DOI: https://doi.org/10.1063/5.0135363

[6] G‘ayimnazarov, I. X. (2025). Calculation of the parameters of the base rows in a non-stationary flow. Innovatsion texnologiyalar, 59(3), 62–66.

[7] G‘ayimnazarov, I., Eshev, S., Bazarov, O., Latipov, S., Rakhimov, A., & Guliyeva, S. (2025). Investigation of the initiation of sediment movement in mixed flows. AIP Conference Proceedings, 3256(1), Article 020041. https://doi.org/10.1063/5.0275207 DOI: https://doi.org/10.1063/5.0275207

[8] G‘ayimnazarov, I. X., Mamarasulov, S. R., & Toshmurodov, J. J. (2026). O‘zan tubi barqarorligini baholash usullari. Sanoatda raqamli texnologiyalar, 4(1), 237–241. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.30 DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.30

[9] Granados, J. M., Bustamante, C. A., Toro-Botero, F. M., Cuervo, A. F., & Nieto-Londoño, C. (2023). Wall shear stress in open channel flow using different configurations of groynes. ISH Journal of Hydraulic Engineering, 29(2), 138–146. https://doi.org/10.1080/09715010.2022.2026827 DOI: https://doi.org/10.1080/09715010.2022.2026827

[10] Guo, J., & Julien, P. Y. (2005). Shear stress in smooth rectangular open-channel flows. Journal of Hydraulic Engineering, 131(1), 30–37. https://doi.org/10.1061/(ASCE)0733-9429(2005)131:1(30) DOI: https://doi.org/10.1061/(ASCE)0733-9429(2005)131:1(30)

[11] Henderson, F. M. (1966). Open channel flow. Macmillan.

[12] Lyapin, V. Yu., Cherkasskikh, S. N., Ryzhenkov, A. V., Volkov, A. V., & Dasaev, M. R. (2021). Some aspects of the shear stress distribution in non-uniform gradually varied open flows. International Journal of Engineering Trends and Technology, 69(12), 307–311. https://doi.org/10.14445/22315381/IJETT-V69I12P237 DOI: https://doi.org/10.14445/22315381/IJETT-V69I12P237

[13] Maturi, F., & Behdarvandi Askar, M. (2019). Experimental study of the effects of flow discharge, diameter, and depth on shear stress in a rectangular channel with rigid unsubmerged vegetation. Journal of Applied Engineering Sciences, 9(2), 155–160. https://doi.org/10.2478/jaes-2019-0021 DOI: https://doi.org/10.2478/jaes-2019-0021

[14] Shiono, K., & Knight, D. W. (1991). Turbulent open-channel flows with variable depth across the channel. Journal of Fluid Mechanics, 222, 617–646. https://doi.org/10.1017/S0022112091001246 DOI: https://doi.org/10.1017/S0022112091001246

[15] Swamee, P. K., & Mittal, M. K. (1976). An explicit equation for critical shear stress in alluvial streams. Journal of Irrigation and Power, 33(2), 237–239.

[16] Yang, S.-Q. (2010). Depth-averaged shear stress and velocity in open-channel flows. Journal of Hydraulic Engineering, 136(11), 952–958. https://doi.org/10.1061/(ASCE)HY.1943-7900.0000271 DOI: https://doi.org/10.1061/(ASCE)HY.1943-7900.0000271

Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.