RADAR INTERFEROMETRIYASI (INSAR) TEXNOLOGIYASINING NAZARIY ASOSLARI VA YER YUZASI DEFORMATSIYALARINI MONITORING QILISH IMKONIYATLARI
Maqola Yon paneli
Maqolaning Asosiy Qismi
Annotatsiya
Mazkur maqolada radar interferometriyasi (InSAR) texnologiyasining nazariy asoslari, sintezlangan aperturali radar (SAR) tizimlarining ishlash prinsipi hamda yer yuzasi deformatsiyalarini masofadan monitoring qilish imkoniyatlari yoritilgan. Radiolokatsion signallarning amplituda va faza xususiyatlari asosida interferometrik tahlilni amalga oshirish, deformatsiyalarni millimetr aniqlikda baholash va geodinamik jarayonlarni kuzatish usullari bayon etilgan. Shuningdek, elektromagnit to‘lqinlarning X, C va L diapazonlari, ularning fizik xususiyatlari hamda monitoring aniqligiga ta’siri tahlil qilingan. D-InSAR usulining konchilik hududlari, seysmik faol zonalar va boshqa murakkab geologik sharoitlarda qo‘llanish afzalliklari ko‘rsatib berilgan. Maqolada interferometrik kuzatuvlarning ishonchliligini ta’minlovchi asosiy omillar, jumladan, kogerentlik, raqamli balandlik modeli, takroriy suratga olish davriyligi va radar ma’lumotlarini qayta ishlash talablari yoritilgan. Olingan ilmiy xulosalar InSAR texnologiyasining marksheyderlik, geodeziya, geologiya hamda konchilik amaliyotida deformatsiyalarni erta aniqlash, xavfli hududlarni baholash va monitoring samaradorligini oshirishdagi muhim ahamiyatini asoslaydi. Tadqiqot natijalari zamonaviy masofadan zondlash texnologiyalarini rivojlantirish, geotexnik xavflarni kamaytirish va hududlar barqarorligini ta’minlash uchun nazariy hamda amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Yuklab olishlar
Maqola Tafsilotlari
Bo‘lim
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Ommaviy Litsenziya Shartlari
(Ochiq jurnal tizimlari (OJS) uchun)
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq quyidagi shartlar taqdim etiladi:
-
Mualliflik huquqi:
Chop etilgan maqolaning mualliflik huquqi muallif(lar)ga tegishli bo‘lib qoladi. Shu bilan birga, maqola OJS platformasida chop etilgandan so‘ng, uning kontenti Creative Commons (CC BY) litsenziyasi asosida tarqatiladi. -
Litsenziya turi:
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchilar ushbu maqolani quyidagi shartlarda qayta ishlatishlari, bo‘lishishlari va qayta ishlashlari mumkin:- Nusxa ko‘chirish va tarqatish: Maqola matni yoki uning qismlari nusxasi erkin tarqatilishi mumkin.
- Iqtibos keltirish va tahlil qilish: Maqoladan qismlar iqtibos sifatida foydalanilishi mumkin.
- Erkin foydalanish: Tadqiqot va o‘quv jarayonlari uchun maqoladan erkin foydalanish huquqi mavjud.
- Muallifga havola qilish: Foydalanuvchilar maqola muallifini to‘g‘ri ko‘rsatishi va asl manbaga havola berishi lozim.
-
Kommersiyaviy foydalanish:
Ushbu maqoladan tijorat maqsadlarida foydalanishga ruxsat beriladi, ammo mualliflik va manbaga havola majburiy hisoblanadi. -
Hujjatni o‘zgartirish:
Maqolaning matni yoki mazmunini o‘zgartirish, uni qayta ishlash mumkin, lekin har qanday o‘zgarishlar mualliflikka salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. -
Mas’uliyat cheklovi:
Muallif(lar) maqola tarkibidagi ma’lumotlarning to‘g‘riligiga javobgar bo‘lib, platforma tahririyati mazkur ma’lumotlardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan har qanday zarar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. -
Ommaviy foydalanish majburiyatlari:
Ushbu maqola mazmuni faqat qonuniy va axloqiy talablar asosida ishlatilishi kerak. Noqonuniy foydalanish qat’iyan man etiladi.
Izoh:
Mazkur litsenziya shartlari mualliflar va foydalanuvchilar o‘rtasida ochiq va shaffof foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Bu shartlarni qabul qilish orqali, siz maqola mazmunini Creative Commons litsenziyasiga muvofiq qayta ishlash va tarqatishga rozilik bildirasiz.
Havola: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
Iqtibos keltirish tartibi
Adabiyotlar ro‘yxati
[1] Bieniawski, Z. T. (1989). Engineering rock mass classifications. John Wiley & Sons.
[2] Dhont, D., Chorowicz, J., & Cadet, J. (2003). Detection of compression structures from SAR ERS imagery: Examples of the central Japan seismic area. International Journal of Remote Sensing, 24, 559–571. DOI: https://doi.org/10.1080/01431160304995
[3] Botirov, S. S., Nomdorov, R. U., & Abdisamatov, B. A. (2026). Sentinel-1 tasvirlari yordamida yer osti konchilik faoliyati natijasida yuzaga kelgan yer yuzasi deformatsiyasini insar usuli orqali monitoring qilish. Sanoatda Raqamli Texnologiyalar, 4(1), 69-74. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.22 DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.4.1.2026.22
[4] Ботиров, Ш. С., & Номдоров, Р. У. (2025). Мониторинг деформаций земной поверхности, вызванных подземными горными работами на месторождении хондиза, на основе технологии insar и спутниковых изображений SENTINEL-1. Sanoatda raqamli texnologiyalar, 3(3), 88-93. https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.3.3.2025.30 DOI: https://doi.org/10.70769/3030-3214.SRT.3.3.2025.30
[5] Hoek, E. (1994). Strength of rock and rock masses. Institution of Mining and Metallurgy.
[6] Werner, C., Wegmuller, U., Strozzi, T., & Wiesmann, A. (2003). Deformatsiyani xaritalash uchun interferometrik nuqtaviy nishonlar tahlili. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 7, 4362–4364. DOI: https://doi.org/10.1109/IGARSS.2003.1295516